Қўйларда гижжа ва паразитлар: аломатлар, гижжага қарши дорилаш ва мавсумий жадвал

Зарарланган қўйни қандай аниқлаш мумкин, иссиқ иқлимда қайси паразитлар энг хавфли ва мавсумлар бўйича қандай схемада дорилаш керак. Дори синфлари, чидамлиликка қарши алмаштириш ва профилактика — фермер учун амалий қўлланма.

Паразитлар қўйни камдан-кам ҳолда дарҳол ўлдиради. Улар бундан ҳам ёмонроқ иш қилади — сиз сезмасдан туриб, секин-аста вазн қўшимини, сутни ва наслчиликни еб қўяди. Қурбон ҳайитига бақувват қўчқор бўлиб чиқиши керак бўлган қўзи 3–5 кг орқада қолади; совлиқ суст қизийди; подада &қуот;сабабсиз&қуот; ўлим кўпаяди. Аслида сабаб кўпинча бор — у қоринда, ичакда ва терида.

Бу мақола — харита, ретсепт эмас. Аниқ дори турини, вазн бўйича дозани ва схемани доим вет-шифокор белгилайди; биз эса ким билан курашаётганингизни ўз вақтида тушунишга ва шу паразитга фойдасиз &қуот;гижжага қарши дори&қуот;га пул сарфламасликка ёрдам берамиз.

Вазнингизни ким ўғирлаяпти: минтақадаги асосий паразитлар

Гемонхоз — ёзнинг №1 қон сўрғичи

Гемонх (Ҳаемончус cонтортус, &қуот;барбер-поул&қуот;) ширдонда яшайди ва қон сўради. Унинг асосий хусусияти: у ич кетишини эмас, балки қонсизланишни (анемияни) келтириб чиқаради. Қўй озади, ҳолсизланади, шиллиқ пардалари — кўз қовоғининг ички томони, милклар — оқариб, деярли оқ тусга киради. Оғир зарарланишда жағ остида юмшоқ шиш пайдо бўлади — &қуот;шиша жағ&қуот;. Гемонх иссиқлик ва намликни яхши кўради: сув бўйидаги пастқам жойлар, суғориладиган ерлар, шудринг. Ўзбекистоннинг иссиқ ёзида айнан шу паразит ёш қўзиларни энг кўп қириб юборади.

Лентасимон гижжалар (мониезиоз) — биринчи бор яйловга чиққан қўзилар балоси

Мониезия — йирик лентасимон гижжа. Асосан қўзилар биринчи марта яйловга чиққанда юқтириб олади: оралиқ хўжайин — тупроқдаги (қалқонли) каналар бўлиб, ҳайвон уларни ўт билан бирга ютиб юборади. Аломатлари: ўсишда орқада қолиш, қорин шишиши, гоҳ ич кетиши, гоҳ қабзият, жуннинг тикка-тикка бўлиб туриши. Гўнгда оқиш бўғимчалар кўринади — шишган &қуот;доначалар&қуот; ёки узилган лағмон бўлакларига ўхшаб. Муҳими: лентасимон гижжаларни ҳар қандай гижжага қарши дори эмас, фақат маълум турлари ўлдиради (пастдаги жадвалга қаранг).

Жигар қурти (фассиолоз) — нам жойлар балоси

Жигар қурти (Фасcиола) чучук сув шиллиққурти орқали ривожланади ва жигарнинг ўт йўлларида яшайди. Унга сув керак: ботқоқчалар, ариқ бўйлари, нам ўтлоқлар, турғун кўлмаклар. У озиш, худди шундай &қуот;шиша жағ&қуот; ва ўлимга олиб келади; зарарланган ҳайвонларнинг жигари сўйилганда яроқсиз деб топилади. Жигар қуртига қарши алоҳида синфдаги дори керак — юмалоқ гижжаларга қарши оддий воситалар уни олмайди.

Қайси дори неча ҳафталик жигар қуртини олиши ва ариқ бўйида яйлаган подага қачон ишлов бериш кераклигини алоҳида таҳлил қилдик: қўйларда фассиолёз — белгилари ва ишлов схемаси.

Коктсидиоз — гижжа эмас, бир ҳужайрали паразит

Коктсидийлар (Эимериа) — гижжа эмас, бир ҳужайрали паразитлар. Улар 1–6 ойлик қўзиларни, айниқса гавжумлик, намлик ва ифлосликда (тор қўра, ифлос тўшама) қаттиқ уради. Аломати — суюқ ёки қонли ич кетиши, қўзи &қуот;қовжираб&қуот; қолади. Энг муҳими: гижжага қарши дорилар коктсидийларни ЎЛДИРМАЙДИ — алоҳида коктсидиостатик препаратлар керак.

Қотир ва тери паразити

Қотир каналари (псороптоз, саркоптоз), битлар ва патхўрлар кучли қичишиш, тирналган жойлар, жун тўкилиши, қатқалоқ ва терининг қалинлашишига сабаб бўлади. Қўйлар девор ва охурларга ишқаланади, жунини бузади, вазн йўқотади. Кананинг аниқ тури теридан олинган қириндини микроскопда текшириш орқали аниқланади — даволаш усули шунга боғлиқ.

Оддий гижжага қарши дорилар олмайдиган яна бир паразит — бурун сўнаси: унинг личинкалари қўйнинг бурнида қишлайди ва албендазол уларга таъсир қилмайди. Нима билан ва қачон ишлов бериш кераклиги қўйларда бурун сўнаси ҳақидаги мақолада таҳлил қилинган.

Қўй зарарланганини қандай билиш мумкин

Пода орасидан ўтаётганда қуйидаги &қуот;қизил байроқлар&қуот;га эътибор беринг:

• нормал озуқага қарамай вазн йўқотиш ва ёш қўзиларнинг ўсишда орқада қолиши;
• шиллиқ пардаларнинг оқариши — пастки қовоқни пастга тортинг: соғлом қўйда у ёрқин пушти рангда, қонсизланган қўйда эса очиқ пушти ёки оқ (баҳолаш учун ФАМАЧА намунавий картаси мавжуд);
• &қуот;шиша жағ&қуот; — пастки жағ остидаги юмшоқ шиш;
• ич кетиши, ифлосланган, ёпишиб қолган орқа қисм;
• хира, тўкиладиган жун, қичишиш ва тирналган жойлар;
• гўнгда оқиш бўғимчалар ёки &қуот;доначалар&қуот;.

Аниқ ташхис — вет-шифокорда нажас таҳлили (копроскопия) орқали қўйилади: бу подани айнан ким ва қанчалик зарарлаганини кўрсатади. Бу бутун подани қиммат дори билан таваккалига дорилашдан анча арзонга тушади.

Гижжага қарши дорилаш: нима билан ва кимга қарши (синфлар бўйича)

&қуот;Барча гижжаларга қарши битта таблетка&қуот; деган нарса йўқ. Дорилар таъсир этувчи модда бўйича синфларга бўлинади ва ҳар бир синф ўз паразитларига қарши ишлайди:

Доза доим ҳақиқий вазн, дори кўрсатмаси ва вет-шифокор тавсияси бўйича ҳисобланади. Дозани камайтириб юбориш мумкин эмас — бу чидамлиликка олиб борадиган асосий йўл. Ва иккита жуфтликни ёдда тутинг: ивермектин лентасимон гижжа ва жигар қуртини ОЛМАЙДИ; коктсидийларга қарши ҳеч қандай гижжага қарши дори ёрдам бермайди.

Мавсумлар бўйича дорилаш жадвали

Қуйидаги схема Ўзбекистон шароити (иссиқ ёз, кўчма-отар яйловлар) учун мўлжал ҳисобланади. Аниқ муддатлар ва дориларни ўз ҳудудингиз ва қўзилаш тақвимига мослаб, вет-шифокор билан бирга белгиланг.

Янги ҳайвонлар алоҳида дориланади — пастдаги карантин қисмига қаранг.

Чидамлилик: нега &қуот;бир хил дори&қуот; ёрдам бермай қўяди

Агар йиллар давомида бир хил дорини қўллайверсангиз, паразитлар унга кўникиб қолади ва дорилаш самара бермай қўяди — бу бутун дунёда аллақачон муаммога айланган. Буни қандай секинлаштириш мумкин:

• марка эмас, СИНФларни алмаштиринг: дори синфини ҳар бир дорилашда эмас, тахминан мавсум-йилда бир марта алмаштиринг;
• дозани камайтирманг — гуруҳдаги энг оғир ҳайвонга қараб, кўрсатмага қатъий риоя қилиб ҳисобланг;
• кераксиз жойда бутун подани дориламанг — авваламбор зарарланганларни (ФАМАЧА ва нажас таҳлилига кўра) дориланг, соғлом ҳайвонларнинг бир қисмини эса дориламай қолдиринг: бу &қуот;чидамсиз&қуот; паразитларни сақлаб қолади ва чидамлилик ривожланишини секинлаштиради;
• самарадорликни текширинг: дорилашдан олдин ва тахминан 2 ҳафта ўтгач олинган нажас таҳлили дори ишлаганини ёки ишламаганини кўрсатади.

Синф алмашинуви ишлаши учун уни кўриб туриш керак: икки-уч йиллик таъсир этувчи модда кўрсатилган ишловлар журнали ўтган сафар нима билан дорилаганингизни ва қачонлигини дарҳол кўрсатади.

Профилактика: муваффақиятнинг ярми — дорисиз

• Янгиларни карантинга қўйиш: сотиб олинган ҳар қандай ҳайвонни подага қўшишдан олдин 3–4 ҳафтага алоҳида сақланг, &қуот;киришда&қуот; дориланг ва нажас таҳлилидан ўтказинг.
• Сув ва дренаж: кўлмак ва турғун ариқлардан суғорманг, имкон қадар ботқоқчаларни қуритинг ёки тўсиб қўйинг — бу жигар қуртига йўл қўймайди.
• Шудрингда боқманг: эрта тонгда ва кечқурун юмалоқ гижжаларнинг личинкалари нам ўт бўйлаб юқорига кўтарилади. Шудринг қуригандан кейин чиқаринг ва ўтни &қуот;таг-тугигача&қуот; едирманг — пастки сантиметрлар энг кўп зарарланган бўлади.
• Яйловларни алмаштиринг: подани бутун мавсум бир жойда ушламанг; участкаларни алмаштириш ва йирик чорва билан галма-гал боқиш юкни камайтиради.
• Қўрада тозалик: қуруқ тўшама, қўзиларни гавжум жойлаштирманг — бу коктсидиознинг тўғридан-тўғри профилактикаси.
• Меъёрида боқинг: тўқ ва танаси бақувват қўй паразитларни озғин қўйга қараганда енгилроқ кўтаради.

Икки ҳафтадан кейинги қайта таҳлил одатда йўқолади — унга қайта ишлов ҳақида эслатмаларни қўйган қулай, акс ҳолда самарадорлик текшируви ҳеч қачон ўтказилмайди.

Қисқача

Паразитлар — бу кеч бўлгунича деярли кўринмайдиган вазн йўқотиш ва ўлимдир. &қуот;Душманни юзидан таниб олинг&қуот; (ёзда гемонх, қўзиларда лентасимон гижжа, намликда жигар қурти, гавжумликда коктсидийлар, терида қотир), эрта аломатларни ушланг — оқарган қовоқ, &қуот;шиша жағ&қуот;, ич кетиши, қичишиш — ва дори синфларини алмаштириб, мавсумий жадвал бўйича ишланг. Доза, аниқ муддат ва дори танлови эса доим вет-шифокор зиммасида. Бу мақола муаммони ўз вақтида сезишга ёрдам беради, шифокорнинг ўрнини босмайди.

Ишловлар йўқолиб кетмаслиги учун уларни журналда юритиш қулай: пода эмлаш ва ишловлари ҳисоби.

Дорилаш жадвали сурувнинг ўз паразитларини йўқотади, лекин итлар олиб келадиганларини эмас: сенуроз ва эхинококк яйловга ит нажаси билан келади, қўйларни дегелминтизация қилиш эса бу занжирни узмайди. Ҳалқанинг тўлиқ таҳлили — қўйларда айланма касаллик ва сурув итларини дорилаш мақоласида. Препарат ва сарф материалларининг ўзини эса фермерлар қаердан олишини кўринг: сурув учун вет дорилар ва анжомлар.

Тери усти канаси алоҳида кўриб чиқишга арзийди: псороптознинг ўз муддатлари, 7–10 кун оралиқдаги иккита ишловдан иборат схемаси ва ўз хато нархи бор — юққан ёш чорва қишловдан 5–8 кг енгил чиқади. Батафсил: қўйларда қўтир — аломатлари ва ишлов схемаси.