Qoʻylarda gijja va parazitlar: alomatlar, gijjaga qarshi dorilash va mavsumiy jadval

Zararlangan qoʻyni qanday aniqlash mumkin, issiq iqlimda qaysi parazitlar eng xavfli va mavsumlar boʻyicha qanday sxemada dorilash kerak. Dori sinflari, chidamlilikka qarshi almashtirish va profilaktika — fermer uchun amaliy qoʻllanma.

Parazitlar qoʻyni kamdan-kam holda darhol oʻldiradi. Ular bundan ham yomonroq ish qiladi — siz sezmasdan turib, sekin-asta vazn qoʻshimini, sutni va naslchilikni yeb qoʻyadi. Qurbon hayitiga baquvvat qoʻchqor boʻlib chiqishi kerak boʻlgan qoʻzi 3–5 kg orqada qoladi; sovliq sust qiziydi; podada "sababsiz" oʻlim koʻpayadi. Aslida sabab koʻpincha bor — u qorinda, ichakda va terida.

Bu maqola — xarita, retsept emas. Aniq dori turini, vazn boʻyicha dozani va sxemani doim vet-shifokor belgilaydi; biz esa kim bilan kurashayotganingizni oʻz vaqtida tushunishga va shu parazitga foydasiz "gijjaga qarshi dori"ga pul sarflamaslikka yordam beramiz.

Vazningizni kim oʻgʻirlayapti: mintaqadagi asosiy parazitlar

Gemonxoz — yozning №1 qon soʻrgʻichi

Gemonx (Haemonchus contortus, "barber-poul") shirdonda yashaydi va qon soʻradi. Uning asosiy xususiyati: u ich ketishini emas, balki qonsizlanishni (anemiyani) keltirib chiqaradi. Qoʻy ozadi, holsizlanadi, shilliq pardalari — koʻz qovogʻining ichki tomoni, milklar — oqarib, deyarli oq tusga kiradi. Ogʻir zararlanishda jagʻ ostida yumshoq shish paydo boʻladi — "shisha jagʻ". Gemonx issiqlik va namlikni yaxshi koʻradi: suv boʻyidagi pastqam joylar, sugʻoriladigan yerlar, shudring. Oʻzbekistonning issiq yozida aynan shu parazit yosh qoʻzilarni eng koʻp qirib yuboradi.

Lentasimon gijjalar (moniezioz) — birinchi bor yaylovga chiqqan qoʻzilar balosi

Monieziya — yirik lentasimon gijja. Asosan qoʻzilar birinchi marta yaylovga chiqqanda yuqtirib oladi: oraliq xoʻjayin — tuproqdagi (qalqonli) kanalar boʻlib, hayvon ularni oʻt bilan birga yutib yuboradi. Alomatlari: oʻsishda orqada qolish, qorin shishishi, goh ich ketishi, goh qabziyat, junning tikka-tikka boʻlib turishi. Goʻngda oqish boʻgʻimchalar koʻrinadi — shishgan "donachalar" yoki uzilgan lagʻmon boʻlaklariga oʻxshab. Muhimi: lentasimon gijjalarni har qanday gijjaga qarshi dori emas, faqat ma'lum turlari oʻldiradi (pastdagi jadvalga qarang).

Jigar qurti (fassioloz) — nam joylar balosi

Jigar qurti (Fasciola) chuchuk suv shilliqqurti orqali rivojlanadi va jigarning oʻt yoʻllarida yashaydi. Unga suv kerak: botqoqchalar, ariq boʻylari, nam oʻtloqlar, turgʻun koʻlmaklar. U ozish, xuddi shunday "shisha jagʻ" va oʻlimga olib keladi; zararlangan hayvonlarning jigari soʻyilganda yaroqsiz deb topiladi. Jigar qurtiga qarshi alohida sinfdagi dori kerak — yumaloq gijjalarga qarshi oddiy vositalar uni olmaydi.

Koktsidioz — gijja emas, bir hujayrali parazit

Koktsidiylar (Eimeria) — gijja emas, bir hujayrali parazitlar. Ular 1–6 oylik qoʻzilarni, ayniqsa gavjumlik, namlik va ifloslikda (tor qoʻra, iflos toʻshama) qattiq uradi. Alomati — suyuq yoki qonli ich ketishi, qoʻzi "qovjirab" qoladi. Eng muhimi: gijjaga qarshi dorilar koktsidiylarni OʻLDIRMAYDI — alohida koktsidiostatik preparatlar kerak.

Qotir va teri paraziti

Qotir kanalari (psoroptoz, sarkoptoz), bitlar va patxoʻrlar kuchli qichishish, tirnalgan joylar, jun toʻkilishi, qatqaloq va terining qalinlashishiga sabab boʻladi. Qoʻylar devor va oxurlarga ishqalanadi, junini buzadi, vazn yoʻqotadi. Kananing aniq turi teridan olingan qirindini mikroskopda tekshirish orqali aniqlanadi — davolash usuli shunga bogʻliq.

Qoʻy zararlanganini qanday bilish mumkin

Poda orasidan oʻtayotganda quyidagi "qizil bayroqlar"ga e'tibor bering:

• normal ozuqaga qaramay vazn yoʻqotish va yosh qoʻzilarning oʻsishda orqada qolishi;
• shilliq pardalarning oqarishi — pastki qovoqni pastga torting: sogʻlom qoʻyda u yorqin pushti rangda, qonsizlangan qoʻyda esa ochiq pushti yoki oq (baholash uchun FAMACHA namunaviy kartasi mavjud);
• "shisha jagʻ" — pastki jagʻ ostidagi yumshoq shish;
• ich ketishi, ifloslangan, yopishib qolgan orqa qism;
• xira, toʻkiladigan jun, qichishish va tirnalgan joylar;
• goʻngda oqish boʻgʻimchalar yoki "donachalar".

Aniq tashxis — vet-shifokorda najas tahlili (koproskopiya) orqali qoʻyiladi: bu podani aynan kim va qanchalik zararlaganini koʻrsatadi. Bu butun podani qimmat dori bilan tavakkaliga dorilashdan ancha arzonga tushadi.

Gijjaga qarshi dorilash: nima bilan va kimga qarshi (sinflar boʻyicha)

"Barcha gijjalarga qarshi bitta tabletka" degan narsa yoʻq. Dorilar ta'sir etuvchi modda boʻyicha sinflarga boʻlinadi va har bir sinf oʻz parazitlariga qarshi ishlaydi:

Doza doim haqiqiy vazn, dori koʻrsatmasi va vet-shifokor tavsiyasi boʻyicha hisoblanadi. Dozani kamaytirib yuborish mumkin emas — bu chidamlilikka olib boradigan asosiy yoʻl. Va ikkita juftlikni yodda tuting: ivermektin lentasimon gijja va jigar qurtini OLMAYDI; koktsidiylarga qarshi hech qanday gijjaga qarshi dori yordam bermaydi.

Mavsumlar boʻyicha dorilash jadvali

Quyidagi sxema Oʻzbekiston sharoiti (issiq yoz, koʻchma-otar yaylovlar) uchun moʻljal hisoblanadi. Aniq muddatlar va dorilarni oʻz hududingiz va qoʻzilash taqvimiga moslab, vet-shifokor bilan birga belgilang.

Yangi hayvonlar alohida dorilanadi — pastdagi karantin qismiga qarang.

Chidamlilik: nega "bir xil dori" yordam bermay qoʻyadi

Agar yillar davomida bir xil dorini qoʻllayversangiz, parazitlar unga koʻnikib qoladi va dorilash samara bermay qoʻyadi — bu butun dunyoda allaqachon muammoga aylangan. Buni qanday sekinlashtirish mumkin:

• marka emas, SINFlarni almashtiring: dori sinfini har bir dorilashda emas, taxminan mavsum-yilda bir marta almashtiring;
• dozani kamaytirmang — guruhdagi eng ogʻir hayvonga qarab, koʻrsatmaga qat'iy rioya qilib hisoblang;
• keraksiz joyda butun podani dorilamang — avvalambor zararlanganlarni (FAMACHA va najas tahliliga koʻra) dorilang, sogʻlom hayvonlarning bir qismini esa dorilamay qoldiring: bu "chidamsiz" parazitlarni saqlab qoladi va chidamlilik rivojlanishini sekinlashtiradi;
• samaradorlikni tekshiring: dorilashdan oldin va taxminan 2 hafta oʻtgach olingan najas tahlili dori ishlaganini yoki ishlamaganini koʻrsatadi.

Sinf almashinuvi ishlashi uchun uni koʻrib turish kerak: ikki-uch yillik taʼsir etuvchi modda koʻrsatilgan ishlovlar jurnali oʻtgan safar nima bilan dorilaganingizni va qachonligini darhol koʻrsatadi.

Profilaktika: muvaffaqiyatning yarmi — dorisiz

• Yangilarni karantinga qoʻyish: sotib olingan har qanday hayvonni podaga qoʻshishdan oldin 3–4 haftaga alohida saqlang, "kirishda" dorilang va najas tahlilidan oʻtkazing.
• Suv va drenaj: koʻlmak va turgʻun ariqlardan sugʻormang, imkon qadar botqoqchalarni quriting yoki toʻsib qoʻying — bu jigar qurtiga yoʻl qoʻymaydi.
• Shudringda boqmang: erta tongda va kechqurun yumaloq gijjalarning lichinkalari nam oʻt boʻylab yuqoriga koʻtariladi. Shudring qurigandan keyin chiqaring va oʻtni "tag-tugigacha" yedirmang — pastki santimetrlar eng koʻp zararlangan boʻladi.
• Yaylovlarni almashtiring: podani butun mavsum bir joyda ushlamang; uchastkalarni almashtirish va yirik chorva bilan galma-gal boqish yukni kamaytiradi.
• Qoʻrada tozalik: quruq toʻshama, qoʻzilarni gavjum joylashtirmang — bu koktsidiozning toʻgʻridan-toʻgʻri profilaktikasi.
• Me'yorida boqing: toʻq va tanasi baquvvat qoʻy parazitlarni ozgʻin qoʻyga qaraganda yengilroq koʻtaradi.

Ikki haftadan keyingi qayta tahlil odatda yoʻqoladi — unga qayta ishlov haqida eslatmalarni qoʻygan qulay, aks holda samaradorlik tekshiruvi hech qachon oʻtkazilmaydi.

Qisqacha

Parazitlar — bu kech boʻlgunicha deyarli koʻrinmaydigan vazn yoʻqotish va oʻlimdir. "Dushmanni yuzidan tanib oling" (yozda gemonx, qoʻzilarda lentasimon gijja, namlikda jigar qurti, gavjumlikda koktsidiylar, terida qotir), erta alomatlarni ushlang — oqargan qovoq, "shisha jagʻ", ich ketishi, qichishish — va dori sinflarini almashtirib, mavsumiy jadval boʻyicha ishlang. Doza, aniq muddat va dori tanlovi esa doim vet-shifokor zimmasida. Bu maqola muammoni oʻz vaqtida sezishga yordam beradi, shifokorning oʻrnini bosmaydi.

Ishlovlar yoʻqolib ketmasligi uchun ularni jurnalda yuritish qulay: poda emlash va ishlovlari hisobi.

Dorilash jadvali suruvning oʻz parazitlarini yoʻqotadi, lekin itlar olib keladiganlarini emas: senuroz va exinokokk yaylovga it najasi bilan keladi, qoʻylarni degelmintizatsiya qilish esa bu zanjirni uzmaydi. Halqaning toʻliq tahlili — qoʻylarda aylanma kasallik va suruv itlarini dorilash maqolasida. Preparat va sarf materiallarining oʻzini esa fermerlar qayerdan olishini koʻring: suruv uchun vet dorilar va anjomlar.

Teri usti kanasi alohida koʻrib chiqishga arziydi: psoroptozning oʻz muddatlari, 7–10 kun oraliqdagi ikkita ishlovdan iborat sxemasi va oʻz xato narxi bor — yuqqan yosh chorva qishlovdan 5–8 kg yengil chiqadi. Batafsil: qoʻylarda qoʻtir — alomatlari va ishlov sxemasi.