Qoʻylar uchun oshqovoq, xashaki lavlagi va sabzi: sutkasiga qancha berish kerak va qanday narxda ular pichandan arzon

Qoʻylar uchun oshqovoq, xashaki lavlagi va sabzi meʼyorlari guruhlar boʻyicha (katta qoʻyga sutkasiga 1–2 kg, emizikli sovliqqa 2–3 kg) va 2026-yil kuzi uchun ozuqa birligi narxining hisob-kitobi: sotib olingan oshqovoq kilosi 1 200 soʻmdan beda pichanidan 4 baravar qimmat. Ildizmevalar qachon oqlanadi va ularni boʻgʻilib qolish hamda atsidozsiz qanday berish kerak.

Qoʻylarga oshqovoq, xashaki lavlagi va sabzi berish mumkin: qishlov davrida katta qoʻyga — sutkasiga 1–2 kg ildizmeva, emizikli sovliqqa — 2–3 kg, boʻgʻozligining ikkinchi yarmidagi boʻgʻoz sovliqqa — 1–1,5 kg, 6–9 oylik yosh mollarga — 1 kg gacha. Lekin ularning deyarli butun massasi suv, ozuqa birligi narxi boʻyicha esa bozordan kilosi 1 000–1 200 soʻmdan sotib olingan oshqovoq va lavlagi chorvadorga beda pichanidan 3–4 baravar qimmatga tushadi. Ular ikki holatda foydali: deyarli tekinga kelganda (oʻzining standartdan chiqqani, chiqindi, oshqovoq narxi 290 soʻm/kg dan past boʻlganda) yoki kaloriya uchun emas, balki emizikli sovliqlar uchun sersuv ozuqa va qochirishdan oldin qoʻchqorlar uchun karotin sifatida kerak boʻlganda.

Quyida — har bir ildizmevaning oziqaviy qiymati, 2026-yil kuzi narxlarida ozuqa birligi narxining hisob-kitobi, qoʻy guruhlari boʻyicha meʼyorlar va ildizmevalar qoʻylarni nobud qiladigan xatolar. Oʻzbekiston Markaziy bankining 2026-yil 3-oktabrdagi kursi — bir dollar uchun 11 773 soʻm.

Oshqovoq, lavlagi va sabzida qancha oziqa bor?

Ildizmevalar va poliz ekinlari — sersuv ozuqalar: ularda 76–91 % suv bor. Shuning uchun bir kilogramm oshqovoq qoʻyga energiya jihatidan bir kilogramm beda pichanidan toʻrt yarim baravar kam beradi.

Maʼlumotlar — ozuqalarning oʻrtacha oziqaviyligi boʻyicha suli ozuqa birliklaridagi maʼlumotnoma jadvallaridan; quruq modda va protein «Qishloq xoʻjaligi hayvonlarini oziqlantirish meʼyorlari va ratsionlari» (A. P. Kalashnikov tahriri ostida, 2003) maʼlumotnomasi bilan solishtirilgan. Haqiqiy oziqaviylik navga va saqlashga bogʻliq. Ozuqa birligi — 1 kg suli oziqaviyligi, MDH davlatlari zootexnikasida ozuqa energiyasining umumiy oʻlchovi.

Jadvaldan eng muhimi koʻrinib turibdi: ildizmevalarda oqsil deyarli yoʻq. Bir kilogramm xashaki lavlagida u bir kilogramm beda pichanidagidan deyarli 12 baravar kam. Ildizmevalar bilan bedani yoki kunjarani almashtirib boʻlmaydi — faqat energiyaning bir qismi va ratsionning «sersuvligi» oʻrnini bosadi.

Qanday narxda oshqovoq va lavlagi pichandan arzon boʻladi?

Ozuqalarni kilogramm narxi boʻyicha solishtirishning maʼnosi yoʻq — ular ozuqa birligi narxi boʻyicha solishtiriladi: kilogramm narxi kilogrammdagi ozuqa birligi soniga boʻlinadi. Ildizmevalar narxi — OLX.uz eʼlonlari, 2026-yil sentabr — oktabr boshi: chorvaga moʻljallangan xashaki va qand lavlagi kilosi 1 000 soʻmdan (Samarqand, Buxoro, Jizzax), stol oshqovogʻi ulgurji kilosi 1 200 soʻmdan (Jizzax viloyati), sabzi kilosi 2 500 soʻmdan (Qarshi). Pichan va arpa — 2026-yil sentabr narxlari, bizning qoʻyni bir yil boqish xarajatlari hisob-kitobimizdan.

Bundan kelib chiqadigan narx — undan yuqorisida ildizmeva kilosi 1 300 soʻmlik beda pichanidan yutqazadi:

• oshqovoq — taxminan 290 soʻm/kg (≈ $0,025);
• xashaki lavlagi — taxminan 350 soʻm/kg (≈ $0,03);
• sabzi — taxminan 400 soʻm/kg (≈ $0,034);
• qand lavlagi — taxminan 690 soʻm/kg (≈ $0,06).

OLX.uz eʼlonlarida, biz 2026-yil sentabr — oktabr boshida koʻrib chiqqanlarida, sotib olinadigan ildizmevalar bu narxlargacha tushmagan. Chegaradan past narx faqat deyarli pulsiz narsada uchraydi: oʻz tomorqangizdagi oshqovoq, saralashdan keyingi mayda va yorilgan standart boʻlmagan mevalar, sabzavot omboridagi chiqindi. Masalan, 2026-yil sentabrida Toshkentdagi eʼlonlardan birida xashaki oshqovoq kilosi 150 soʻmdan taklif qilingan edi — undan ozuqa birligi 1 500 soʻmdan chiqadi, bu pichandan deyarli ikki baravar arzon.

Sotib olingan lavlagi bilan boqilsa, suruv qancha ortiqcha toʻlaydi?

100 bosh sovliqdan iborat suruv va 135 kunlik qishlov davrini olaylik. Har bir sovliqqa sutkasiga 2 kg xashaki lavlagi, kilosi 1 000 soʻmdan beriladi.

Ortiqcha xarajat — qish uchun taxminan 17,6 mln soʻm (≈ $1 500), ratsiondagi energiya bir xil boʻlganda. Bu tirik vazni 60 kg dan goʻshtga topshirilgan (kilosi 55 000 soʻmdan) taxminan beshta qoʻchqorning tushumi. Shuning uchun sotib olingan lavlagi butun suruvga pichan oʻrniga emas, balki sersuv ozuqa haqiqatan kerak boʻlgan guruhlarga qoʻshimcha sifatida, oz-ozdan beriladi.

Shuning uchun qishga mablagʻ avval pichan va donga ketadi, ildizmevalarga esa qolgani. Toshkentda pichan va omuxta yem sotib olish mumkin, fermerlar eʼlonlari boʻyicha ham olsa boʻladi. Pichanni toʻram vazniga va ozuqa birligi narxiga qarab tanlash kerak — bu haqda bizning qoʻylar uchun pichan sotib olish maqolamizda batafsil aytilgan.

Qaysi qoʻylarga ildizmeva pichandan qimmat boʻlsa ham kerak?

Ildizmevalar kaloriyasi bilan emas, balki qishki pichanda kam boʻladigan narsasi bilan qimmatli: oson oʻzlashadigan shakldagi suv, qorin mikroflorasi uchun shakar va (sabzi hamda toʻq sariq oshqovoqda) karotin — undan qoʻy organizmida A vitamini hosil boʻladi. Qish boʻyi yotgan pichanda karotin kam qoladi, ayniqsa u qurib ketgan va quyoshda kuyib ketgan boʻlsa.

• Emizikli sovliqlar. Sersuv ozuqa sut miqdorini qoʻllab-quvvatlaydi, qoʻzining birinchi oydagi vazn orttirishi esa sovliqning sutiga bogʻliq. Bu yerda sutkasiga 2–3 kg ildizmeva sut miqdorini qoʻllab-quvvatlaydi.
• Boʻgʻozlikning ikkinchi yarmidagi boʻgʻoz sovliqlar — 1–1,5 kg: dagʻal ozuqani yeyilishini yaxshilaydi.
• Qochirishdan 1–1,5 oy oldin va qochirish davridagi qoʻchqorlar — 0,5–1 kg sabzi: urugʻ sifati uchun karotin kerak.
• Sutdan ajratilgandan keyingi qoʻzilar — 1 kg gacha mayda toʻgʻralgan ildizmeva: qishlov ratsioniga oʻrgatadi.

Axtalar va bordoqidagi qoʻzilarga ildizmeva deyarli kerak emas: vazn orttirishni bu yerda energiya va oqsil beradi, ularni esa arpa va bedadan olish arzonroq.

Qoʻylar uchun ildizmeva meʼyorlari guruhlar boʻyicha

Meʼyorlar — qoʻy oziqlantirish boʻyicha mahalliy qoʻllanmalardan, ehtiyotkorlik tomoniga zaxira bilan olingan. Katta qoʻy uchun yuqori chegara — silos bilan birga sutkasiga taxminan 3–4 kg sersuv ozuqa: undan koʻp boʻlsa, qoʻy pichanni kam yeydi.

Qoʻyni nobud qilmaslik uchun oshqovoq va lavlagini qanday berish kerak?

1. Toʻgʻrang. Ildizmevaning qattiq boʻlagi qizilungachda tiqilib qoladi — bu boʻgʻilib qolish boʻlib, undan keyin qorin tez gazdan shishadi. Eng xavflisi yongʻoq kattaligidagi boʻlaklar: ularni chaynamay yutib yuborishadi. Yupqa boʻlakchalar yoki randa qipigʻi qilib toʻgʻrang, sabzini uzunasiga. Qorin shishganda nima qilish qoʻylarda timpaniya haqidagi maqolada koʻrib chiqilgan.
2. Asta-sekin kiriting. Bir boshga 0,3–0,5 kg dan boshlab, 7–10 kunda meʼyorga yetkazing.
3. Qand lavlagini cheklang. Undagi shakar qorinda tez achiydi: 2–3 kg qand lavlagiga oʻrganmasdan birdan oʻtish arpani ortiqcha yedirgandagi kabi atsidozga sabab boʻlishi mumkin.
4. Muzlagan, chirigan va nish urgan ozuqani bermang. Muzlagan lavlagi va iliqdan keyingi muzlagan oshqovoq ich ketishiga, boʻgʻoz sovliqlarda esa tashlashga sabab boʻlishi mumkin. Moʻgʻorlagan joylari kesib tashlanadi, chirigan oshqovoq butunlay tashlab yuboriladi.
5. Yuving yoki qoqing. Ildizmevadagi tuproq qorinni qum bilan toʻldiradi, ayniqsa ogʻir tuproqlardagi lavlagida.
6. Muzlab qolmaydigan qilib saqlang. Oshqovoq quruq salqin joyda 2–4 oy yotadi, xashaki lavlagi esa somon va tuproq ostidagi uyumda bahorgacha turadi.

Oshqovoq urugʻini baʼzan «gijjaga qarshi» deb maslahat berishadi. Ular bilan degelmintizatsiyani almashtirib boʻlmaydi: ishlov berish emlash va ishlov berish taqvimimizdagidek, jadval boʻyicha preparatlar bilan oʻtkaziladi.

Qishda sersuv ozuqa qanchaga tushishini qanday hisoblash mumkin?

Ildizmeva sarfini kam baholash oson: sutkasiga 2 kg arzimas narsadek tuyuladi, 135 kunda yuzta sovliqqa esa bu 27 tonna. Qancha ozuqa sotib olingani, qanday narxda va har bir guruhga sutkasiga qancha ketayotganini yozib boring — shunda ortiqcha xarajat qayerdaligi va necha kunlik zaxira qolgani koʻrinadi. Buni daftarda ham yuritish mumkin. QoyHunter — qoʻylar hisobi uchun CRM va bazar.qoyhunter.com bozori — ichida esa ozuqalar hisobi va ombor qoldiqlari boʻlimi qoldiqli ozuqalar maʼlumotnomasini yuritadi: xarid oʻzi xoʻjalik xarajatlariga tushadi, oziqlantirish qoldiqni hisobdan chiqaradi, qoldiq chegaraga yetganda esa eslatma keladi.

Ko'p beriladigan savollar

Qoʻylarga oshqovoq berish mumkinmi?

Ha. Katta qoʻyga sutkasiga 1–2 kg oshqovoq beriladi (emizikli sovliqqa — 3 kg gacha), yupqa boʻlakchalarga toʻgʻralgan holda, 7–10 kun ichida asta-sekin kiritiladi. Oshqovoq — sersuv ozuqa: unda taxminan 90 % suv va kilogrammida 0,10 ozuqa birligi bor, shuning uchun u pichanni toʻldiradi, lekin uning oʻrnini bosmaydi. Chirigan va muzlagan oshqovoqni berib boʻlmaydi.

Qoʻyga sutkasiga qancha lavlagi berish mumkin?

Xashaki lavlagi — boʻsh sovliqqa 1–2 kg, boʻgʻoz sovliqqa 1–1,5 kg va emizikli sovliqqa 2–3 kg. Qand lavlagi — sutkasiga 1–1,5 kg dan oshmasin va faqat pichan bilan birga: undagi shakar qorinda tez achiydi, keskin ortiqcha berish esa atsidozga sabab boʻlishi mumkin.

Qishda qoʻylar uchun nima foydaliroq: lavlagimi yoki pichanmi?

Lavlagi sotib olinadigan boʻlsa — pichan. 2026-yil kuzidagi eʼlonlar narxlarida beda pichanidagi ozuqa birligi taxminan 2 890 soʻm turadi, kilosi 1 000 soʻmlik xashaki lavlagida — taxminan 8 330 soʻm. Lavlagi pichandan faqat kilosi 350 soʻmdan arzon boʻlsagina foydali, yaʼni oʻzingizniki yoki deyarli tekinga olingan standart boʻlmagan boʻlsa.

Qochirishdan oldin qoʻchqorlarga sabzini nega berish kerak?

Sabzi — karotin manbai, undan organizmda A vitamini hosil boʻladi, qishda yotib qolgan pichanda esa u kam. Qochirishdan 1–1,5 oy oldin va qochirish davrida qoʻchqorga sutkasiga 0,5–1 kg sabzi beriladi — bu urugʻ sifatini qoʻllab-quvvatlaydi.

Qoʻy nega lavlagidan boʻgʻilib qoldi va nima qilish kerak?

Ildizmevaning qattiq boʻlagi qizilungachda tiqilib qoladi va qorin gazdan shisha boshlaydi. Ildizmevalarni yupqa boʻlakchalar yoki randa qipigʻi qilib toʻgʻrash kerak. Agar qoʻy boʻgʻilib qolsa — soʻlagi oqadi, boʻynini choʻzadi va chap tomondan shishadi — zudlik bilan veterinar chaqiring: u boʻlakni zond yoki yuvish bilan chiqaradi. Oʻzingiz shlang yoki tayoq bilan itarmang — qizilungachni yirtib yuborishingiz mumkin.