Ўзбекистонда қўйни йилига боқиш қанча туради: харажатларнинг тўлиқ ҳисоби
Битта совлиқни боқиш ўз кучи билан йилига 1,02 млн сўм (≈ 87 $)га, ёлланган чўпон билан эса 1,20 млн сўмга тушади. 2026-йил сентябр нархларида моддалар бўйича тўлиқ ҳисоб ва сурув қайси қўзи чиқишида нолга чиқишининг ҳисоб-китоби.
Ўзбекистонда битта вояга етган қўйни (совлиқни) боқиш, хўжалик ўз кучи билан ишласа, йилига тахминан **1,02 млн сўм (≈ 87 $)**га, сурувда ёлланган чўпон ишласа — **1,20 млн сўм (≈ 101 $)**га тушади. Кунлик ҳисобда бу бош бошига 2 800–3 280 сўм. Шу сумманинг учдан икки қисмидан кўпроғини ем ташкил қилади, қолгани — ветеринария, сув, бирка ва ишлаб чиқарувчи қўчқор улуши, чўпонли вариантда эса яна меҳнат ҳам қўшилади. Айнан шу моддаларни хўжаликлар одатда ҳисобга олмайди.
Қуйида — 2026-йил сентябр нархлари бўйича моддалар кесимида тўлиқ ҳисоб, қўйнинг суткалик ва ойлик нархи ҳамда асосий хулоса: қайси қўзи чиқишида совлиқ ўзини боқишни тўхтатиб, хўжаликни боқа бошлайди. Ўзбекистон Марказий банкининг 2026-йил 22-сентябрдаги курси — 1 доллар учун 11 810 сўм.
Ўзбекистонда битта қўйни йилига боқиш қанча туради?
Ўзбекистоннинг текислик хўжалигидаги думбали зотлар — ҳисор, эдилбой, жайдари — вояга етган совлиқни ҳисоблаймиз: турғун давр 135 кун, қолган вақт — яйлов. Турғун давр — бу яйлов сурувни энди боқмайдиган ва бутун емни хўжайин берадиган йил қисми.
| Бир совлиққа харажат моддаси | Ҳисоб | Йилига, сўм | ≈ $ |
|---|---|---|---|
| Беда пичани | 300 кг × 1 300 сўм | 390 000 | 33 |
| Сомон | 60 кг × 600 сўм | 36 000 | 3 |
| Контсентратлар (пахта кунжараси, арпа) | 45 кг × 3 500 сўм | 158 000 | 13 |
| Ёзги қўшимча озиқлантириш ва куйган яйловга пичан ташиш | 16 кг контсентрат + 30 кг пичан | 95 000 | 8 |
| Туз, лизунетс, минерал қўшимча | йил бўйи | 25 000 | 2 |
| Ем, жами | 704 000 | 60 | |
| Эмлаш ва дегелминтизация | йилига 2 марта ишлов | 50 000 | 4 |
| Даволаш ва ветеринар чақириш учун захира | 40 000 | 3 | |
| Сув ва электр | 60 000 | 5 | |
| Қўра, охур, сув идиши ва тарози амортизацияси | 35 000 | 3 | |
| Ишлаб чиқарувчи қўчқор: ем ва амортизация | 35 совлиққа битта | 65 000 | 6 |
| Биркалар, вет-справкалар, транспорт, сарф материаллари | 70 000 | 6 | |
| Ёлланма меҳнатсиз жами | 1 024 000 | 87 | |
| Ёлланган чўпон: иш ўрнидан улуш | 52 млн сўм ÷ 300 совлиқ | 173 000 | 15 |
| Ёлланган чўпон билан жами | 1 197 000 | 101 |
Қаторларга бир нечта изоҳ. Сомон 600 сўм/кг бўйича ҳисобланган — бу ўз сомонингиз ёки ёзда даладан олингани; 2026-йил сентябр эълонларидаги прессланган тюк қимматроқ, тахминан 720 сўм/кг. Контсентратлар қуйи чегара бўйича, пахта кунжараси нархида олинган: арпа 2026-йил сентябрда 3 800 сўм/кг туради. Биркалар «хоҳишга кўра» харажат эмас: Ўзбекистон Республикасининг ЗРУ-1079-сонли қонунига кўра, ҳайвон 14 кун ичида идентификация қилиниши керак. Ем захираси меъёрлари қишга пичан захираси ҳисобимиздан олинган — у ерда вояга етган бошга 300 кг пичан сақлаш ва бериш пайтидаги йўқотишларга 20 % захира билан аллақачон ҳисобланган. Чўпоннинг иш ўрни тўлиқ нархи — 300 бошли сурувга йилига 52 млн сўм — чўпонга тўлов таҳлилидан олинган: унда ойлик маош 70 %дан камини ташкил қилади, қолгани — овқат, қўра ёнидаги турар жой, алоқа, транспорт ва қўриқчи итлар.
Агар бизнинг қисир совлиқ нархи таҳлилини ўқиган бўлсангиз, у ерда йиллик ҳисоб деярли икки баравар кам эди — 590 минг сўм. Бу ерда зиддият йўқ: у ерда фақат тўғридан-тўғри харажатлар — ем ва вет-ишловлар ҳисобланган эди. Бу ердаги ҳисоб кенгроқ — сув, амортизация, қўчқор улуши, биркалар ва ёзги қўшимча озиқлантириш қўшилди, пичан эса июлдан бери килограммига 1 100 дан 1 300 сўмгача қимматлашди.
Сизнинг вилоятингизда нархлар ўзгача бўлади. Қишловни ҳисоблашдан олдин пичан, сомон ва пахта кунжараси нархларига қаранг ва жадвалга ўз рақамларингизни қўйинг: вилоятлар орасидаги фарқ ем қаторига осонгина ±15 % қўшади.
Қўйни ойига ва суткасига боқиш қанча туради?
Йиллик суммани хаёлда тасаввур қилиш қийин, суткаликни эса — осон.
| Давр | Ўз кучи билан | Ёлланган чўпон билан |
|---|---|---|
| Сутка | 2 800 сўм (0,24 $) | 3 280 сўм (0,28 $) |
| Ой | 85 000 сўм (7,2 $) | 100 000 сўм (8,5 $) |
| Йил | 1 024 000 сўм (87 $) | 1 197 000 сўм (101 $) |
Ойлар бўйича харажат нотекис. Турғун даврда битта совлиққа суткасига тахминан 5 300 сўм кетади: бутун пичан, бутун сомон ва деярли барча контсентратлар айнан шу 135 кунга тўғри келади. Ёзда яйловда худди шу қўй тахминан 1 350 сўм суткасига туради — туз, сув ва доимий харажатлар улуши. Шунинг учун қишловни декабрда амалда эмас, айнан ёзда харид қилиш керак.
Совлиқ қайси қўзи чиқишида ўзини оқлайди?
100 совлиққа қўзи чиқиши — бу қочиришга қўйилган юзта совлиқ ҳисобига хўжалик ажратишгача неча қўзи олиб, сақлаб қолгани. Айнан шу рақам, бошлар сони эмас, ферма пул топаётганини ёки емни бекорга еётганини белгилайди.
Қўзили совлиқ 3,5–4 ойлик ажратиш ёшида вазни 26–31 кг бўлган ёш мол беради. Ўртачасини — 28 кг — ва 2026-йил кузининг эҳтиёткорлик билан олинган тирик вазн нархи 55 000 сўм/кгни оламиз: ажратишга қўзи 1,54 млн сўм туради. Лекин бу суммадан қўзи онаси билан бирга еган нарсани айириш керак: эмизикли совлиққа қўшимча ем (тахминан 250 минг сўм) ва қўзининг ўзига бошланғич қўшимча озуқа (тахминан 110 минг). Бу рақамларни биз худди шу қисир совлиқ нархи таҳлилида ҳисоблаган эдик. Соф ҳолда ажратишга битта қўзи 1,18 млн сўм (100 $) келтиради — ва совлиқнинг йиллик боқилишига қарши қўйиш керак бўлган рақам айнан шу.
| 100 совлиққа қўзи чиқиши | Совлиққа соф тушум | Ўз кучи билан натижа | Чўпон билан натижа |
|---|---|---|---|
| 70 | 0,83 млн сўм (70 $) | −0,20 млн (−17 $) | −0,37 млн (−31 $) |
| 85 | 1,00 млн сўм (85 $) | −0,02 млн (−2 $) | −0,19 млн (−16 $) |
| 100 | 1,18 млн сўм (100 $) | +0,16 млн (+13 $) | −0,02 млн (−1 $) |
| 110 | 1,30 млн сўм (110 $) | +0,27 млн (+23 $) | +0,10 млн (+9 $) |
Нол нуқтаси: ёлланма меҳнатсиз хўжалик учун 100 совлиққа 87 қўзи, чўпон билан эса — 100 совлиққа 102 қўзи. Бундан пасти — ўз ҳисобингиздан боқилгани.
Ҳисобнинг асосий хулосаси ҳам шу, ва у ўйланганидан қаттиқроқ. Қочириш ўз ҳолига ташлаб қўйилган жойда, чиқиш 100 совлиққа 70–85 қўзи даражасида қолади — бундай сурув ўз емини ҳам қоплай олмайди, ёлланган чўпон билан эса ҳар бир совлиқда йилига 190 дан 370 минг сўмгача йўқотади. Диққатли хўжалик 105–115 қўзи беради, фарқ эса у билан қўшни орасида на зотда, на емда — балки неча совлиқ қочиришга бўш киргани ва неча қўзи ажратишгача омон қолганида.
Муҳим изоҳ: ажратиш — бу финал эмас. Кўпчилик хўжалик қўзини 4 ойликда сотмайди, уни 40–60 кг гача бўрдоқига боқади, ва асосий даромад айнан шу ерда пайдо бўлади. Юқоридаги ҳисоб бошқа нарсани кўрсатади — совлиқлар суруви ўз-ўзидан зўрға ўзини оқлайди, ферма эса ажратишдан кейин ёш молга нима бўлиши билан яшайди.
Қайси бири кўпроқ пул беради: емда тежаш ёки қўзилар?
Хўжалик бу ҳисобни ҳақиқатда силжита оладиган учта ричаг — битта бирликда, бир совлиққа йилига сўмда.
| Ричаг | Нима қиламиз | Бир совлиққа йилига сўм |
|---|---|---|
| 100 совлиққа қўзи чиқишини 85 дан 110 гача ошириш | қочириш назорат остида, қисир совлиқларни бракка қилиш, қўзиларни сақлаб қолиш | +295 000 |
| Пичан январда эмас, ёзда сотиб олинган | 300 кг 1 800 сўм ўрнига 1 300 сўмдан | +150 000 |
| Қўпол емнинг учдан бир қисми — карбамид билан ишланган сомон | бўш совлиқларда ва бўғозликнинг биринчи ярмида 70 кг пичан сомон билан алмаштирилган | +49 000 |
Биринчи ва учинчи қатор орасидаги фарқ — олти баробар. Емда тежаш фойдали, лекин бу битта совлиққа ўн минглаб сўмлик ўйин, кўпайтириш эса — юз минглаб сўмлик ўйин, улар юз бошли сурувда ўнлаб миллион сўмга айланади. Бошига 49 минг сўм тежаш учун бутун қиш рационни қисадиган, шу билан бирга юзта совлиқдан 20 та қўзини йўқотадиган хўжалик 236 минг сўмни қирқ тўққиз мингга алмаштиради.
Қишки пичан нархи килограммига 1 800 сўм қилиб олинди — бу биз январ учун айтган нарх. Ишланган сомондаги тежаш ўз сомонингиз нархи ва карбамидни ҳисобга олиб ҳисобланган, килограммига тахминан 600 сўм — ишлов ҳисоби бизда алоҳида кўриб чиқилган.
Бу ҳисобга нима кирмайди
Юқоридаги ҳисоб — вояга етган совлиқни боқиш нархи, холос. Ундан ташқарида яна учта қатор қолади, уларни алоҳида ҳисоблаш керак.
- Ажратишдан кейин қўзини бўрдоқига боқиш. Ферма айнан шу ерда пул топади, лекин айнан шу ерда ўз харажатлари ҳам бор: ёш мол ўз емини ейди, вазн қўшимчасининг килограмми эса ҳар ой қимматлашади. Фазалар бўйича ҳисоб ва боқиш фойдасиз бўлиб қоладиган нуқта — вазн қўшимчаси таннархи таҳлилида.
- Пода сотиб олиш ва қўра қуриш. Бу бошланғич сармоя, йиллик харажат эмас: улар йилларга бўлинади ва қўйнинг суткалик нархига фақат амортизация сифатида киради.
- Сизнинг ўз меҳнатингиз. «Ўз кучи билан» қаторида у нолга тенг, лекин бу фақат қоғоздаги нол. Агар сурувга кунига уч соат сарфласангиз, ферма даромадини ҳалол солиштириш нол билан эмас, айнан шу соатлар бошқа жойда қанча пул келтириши мумкинлиги билан бўлиши керак.
Алоҳида қайтимни ҳам ёдда тутиш керак: совлиқ 4–5 марта қўзилайди ва 5–6 ёшида гўштга кетади, тирик вазни билан сарфланган пулнинг бир қисмини қайтаради, гарчи ёш молдан арзонроқ бўлса ҳам. Мўлжал олиш учун қўй ва қўчқорлар нархи — эълонлар ёрдам беради.
Буни бошқанинг жадвали бўйича эмас, ўзингизда қандай ҳисоблаш керак
Юқоридаги барча рақамлар — моделдир. Сизда ўз пичанингиз, ўз сув ичиш жойингиз, ўз чўпонингиз ва ўз қўзи чиқишингиз бор, ва бошнинг ўз таннархини билишнинг ягона йўли — харажатни декабрда эслаш эмас, категориялар бўйича бутун йил давомида ёзиб бориш. Бош сони кам экан, бунга дафтар ҳам етади: «40 тюк пичан сотиб олдим» қатори ва «ветеринарга тўладим» қатори йил давомида қўлда катта қийинчиликсиз қўшилади.
Қийинчилик харажатни ҳайвон гуруҳларига ажратиш ва кетма-кет икки йилни солиштириш керак бўлган жойда бошланади. Шунда категорияли операциялар журнали қулайроқ — QoyHunterда, қўйлар ҳисоби учун CRM ва базар.қойҳунтер.cом бозорида, харажат ҳисоби айнан шундай тузилган; тафсилотлар — ферма даромад ва харажат ҳисоби саҳифасида.
Кўп бериладиган саволлар
Битта қўйни ойига боқиш қанча туради?
Ёлланма меҳнатсиз тахминан ойига 85 000 сўм (7,2 $), сурувда чўпон ишласа — тахминан 100 000 сўм (8,5 $). Бу йил бўйича ўртача рақам: турғун даврда бошга харажат ойига тахминан 160 000 сўмгача етади, ёзги яйловда эса тахминан 40 000 сўмгача тушади.
10 та қўй тутиш фойдалими ёки 100 та?
Бошига ҳисобласа — юзта, лекин ютуқ ўйланганидан камтарроқ. Бу ерда миқёсдан тежаш фақат пода сони билан бирга ўсмайдиган моддаларда ишлайди. Асосий мисол — ишлаб чиқарувчи қўчқор: ўнта совлиқда у бошига йилига тахминан 230 минг сўмга, ўттиз бешта ва ундан кўпида — 65 минг сўмга тушади, яъни 3,5 баробар арзон. Тарози, сув идиши ва ветеринарга бориш ҳам худди шундай. Аммо ем, бирка ва вет-ишловлар бошига умуман арзонлашмайди. Бунинг ўрнига кичик хўжалик бошқа нарсада ютади: ўнта қўйни ўз кучи билан, ёлланма меҳнатсиз боқиш реал, уч юзтасини эса — энди йўқ.
Қўйни йилига миллион сўмдан арзон боқиш мумкинми?
Ҳа, агар сизда ўз пичанингиз ва тўлиқ қийматли яйловингиз бўлса. 704 минг сўмлик ем қатори — бу бозор нархида сотиб олинган ем. Ўз бедангиз ва яхши яйлов ундан тахминан ярмини олиб ташлайди, ва бошнинг йиллик нархи 650–700 минг сўмгача тушади. Лекин ветеринария, сув, бирка ва амортизация ҳар қандай ҳолатда ҳам қолади.
Ишлаб чиқарувчи қўчқорни йилига боқиш қанча туради?
Емга тахминан 775 минг сўм (66 $): қўчқорга қишловга тахминан 360 кг пичан ва 70 кг контсентрат, устига сомон ва туз керак — совлиқдан сезиларли кўпроқ. Устига амортизация: яхши урчитгич 6 млн сўмдан бошлаб туради ва 4 мавсум ишлайди. Бир қўчқорга 35 совлиқ юкламасида, бир совлиққа ҳисоблаганда бу айнан ўша йилига 65 минг сўм.
Қўйни боқишда энг қиммати нима?
Пичан. Битта қатор — 1,02 млн ичидан 390 минг сўм, яъни бошга йиллик харажатнинг 38 %и. Шунинг учун қишки захирани қайси нархда ва қайси ойда сотиб олганингиз ферма иқтисодиётини йил давомидаги бошқа ҳар қандай бир марталик хариддан кучлироқ ўзгартиради.
Подани QoyHunterъда юритингЎзбекистон қўйчилари учун CRM: бош сони, саломатлик, тортишлар, молия ва таҳлил — илова ва Telegram-ботда.Барча имкониятлар →