Бир килограмм вазн қўшимчаси қанча туради: қўчқорни бўрдоқига боқиш таннархи ва қачон сотиш керак
2026-йил июл нархлари асосида ҳисоблаймиз: бўрдоқига боқишнинг бир суткаси қанча туради, бошида ва охирида бир килограмм вазн қўшимчаси қанча туради ва ем қачон фойдани ейишни бошлайди.
Фермер одатда вазн қўшимчасини ҳисоблайди: «йигирма килограмм қўшди — яхши». Лекин пулни бошқа рақам ҳал қилади — шу килограммларнинг ҳар бири қанча тургани. Бир хил қўчқор сизга фойда келтириши ёки уни ем секин-аста еб қўйиши мумкин, ва фарқ зотда эмас, балки қачон тўхтаганингизда.
2026-йил июл нархлари асосида ҳисоблаймиз: бўрдоқига боқишнинг бир суткаси қанча туради, боқиш бошида ва охирида бир килограмм вазн қўшимчаси қанча туради ва қайси нуқтадан кейин ҳар бир кейинги кун сизга қарши ишлайди. Қайта ҳисоблаш учун курс — доллар учун тахминан 12 100 сўм.
Ҳаммасини ҳал қиладиган формула
Бир килограмм вазн қўшимчасининг таннархи оддий ҳисобланади:
Давр учун сарфланган ем қиймати ÷ шу даврдаги вазн қўшимчаси = бир килограмм вазн қўшимчасининг нархи.
Кейин уни тирик вазн килограммининг нархи билан солиштирамиз — бу сиздан қўчқорни ҳақиқатда қанча нархга сотиб олишлари. 2026-йил ёзида гўштбоп қўчқорни тирик вазнда тахминан 55 000–65 000 сўм/кг (≈ 4,5–5,4 $) эвазига олишади, воситачига топширишда нарх пастки чегарага яқинроқ бўлади, Қурбон ҳайит олдидан эса бозор юқорига кўтарилади. Қуйидаги ҳисоб-китобларда эҳтиёткорлик билан 55 000 сўм/кг (≈ 4,5 $) ни оламиз. Нархлар ҳақида батафсил — «Ўзбекистонда қўчқор қанча туради» мақоласида.
Қоида битта: бир килограмм вазн қўшимчаси тирик вазн килограммидан арзонроқ турар экан — боқиш фойдали. Қимматроқ бўлиши биланоқ — қўчқорни ўз ҳисобингиздан боқаётган бўласиз.
Бозор эса турган жойида турмайди: 2026-йил апрел–июн ойларида мамлакатда гўшт яна 6–8 фоизга қимматлашди, давлат эса импорт билан жавоб бермоқда — йил охиригача 150 минг бош қўй ва эчки олиб кириш ҳамда чорвачилик лойиҳалари учун йилига 10 фоизли имтиёзли кредитлар режалаштирилган. Фермер учун бу шуни англатадики, сотув нархи юқори бўлиб қолади, лекин рақобатчилар кўпаяди — ва ўз килограммининг таннархини биладиган киши ютади.
Бир суткалик рацион қанча туради
Вилоятлар бўйича эълонлардаги ем нархлари, 2026-йил июл:
| Ем | Нархи, сўм/кг | ≈ $ |
|---|---|---|
| Беда пичани (тюк ~20 кг, 18–25 минг) | 900–1 250 | 0,07–0,10 |
| Арпа | 3 200–4 200 | 0,26–0,35 |
| Маккажўхори (дон) | 4 000–5 000 | 0,33–0,41 |
| Буғдой кепаги (қоп 25 кг, 61–88 минг) | 2 400–3 500 | 0,20–0,29 |
| Чигит кунжараси | 4 000–5 000 | 0,33–0,41 |
Ҳисоб-китоблар учун ўртачасини оламиз: пичан 1 100, арпа 3 800, маккажўхори 4 500, кепак 2 800 сўм/кг. Устига туз ва минераллар — бош бошига суткасига тахминан 100 сўм.
Рационни «Вазн қўшимчаси учун қўчқорларни нима билан боқиш керак» мақоласида батафсил кўриб чиққан эдик — бу ерда унга шунчаки нарх белгилаймиз.
Вазн қўшимчасининг килограмми қўчқор билан бирга қимматлашади
Бўрдоқига боқишнинг асосий тузоғи: ҳайвон қанчалик оғир бўлса, шунчалик кўп ейди ва шунчалик кам қўшади. Рацион ўсади, вазн қўшимчаси камаяди — ва вазн қўшимчасининг килограмми бир неча баробар қимматлашади.
| Боқиш фазаси | Рацион (пичан / арпа / маккажўхори / кепак), кг | Суткалик харажат | Вазн қўшимчаси, г/кун | 1 кг вазн қўшимчаси таннархи |
|---|---|---|---|---|
| Старт, 30–45 кг | 1,2 / 0,5 / 0,3 / 0,3 | 5 500 сўм (0,45 $) | 230 | ~24 000 сўм (2,0 $) |
| Оралиқ, 45–60 кг | 1,5 / 0,7 / 0,4 / 0,4 | 7 300 сўм (0,60 $) | 190 | ~38 500 сўм (3,2 $) |
| Финиш, 60–75 кг | 1,6 / 0,9 / 0,5 / 0,5 | 8 900 сўм (0,74 $) | 140 | ~64 000 сўм (5,3 $) |
Охирги устунга қаранг. Бошида вазн қўшимчасининг килограмми сизга 24 минг туради, сиз эса уни тирик вазн таркибида 55 мингдан сотасиз — бу соф фойда учун ишлаш. Финишда эса худди шу килограмм 64 минг туради, яъни ундан олинадиган пулга нисбатан қимматроқ. Қўчқорга ҳали ҳам яхши, сизга эса — энди йўқ.
Вазн қўшимчалари холисона, думбали зотларни оғилда боқишнинг паст-ўрта чегараси бўйича олинган (суткасига 150–250 г). Агар сизнинг ҳайвонларингиз кўпроқ қўшса — килограмм таннархи мутаносиб равишда тушади, лекин қонуниятнинг ўзи ўзгармайди: оғир қўчқор енгилидан секинроқ қўшади.
Чиқиш нуқтаси: қачон сотиш керак
Одатий ҳолатни олайлик: 35 кг вазнли тўқлини сотиб олиб, бўрдоқига қўйдик.
| Боқиш куни | Тирик вазн | Емга сарфланган | Вазн қўшимчаси × 55 000 сўм | Якун |
|---|---|---|---|---|
| 35 | 43 кг | 193 минг сўм (16 $) | 443 минг сўм | +250 минг сўм (21 $) |
| 100 | 56 кг | 653 минг сўм (54 $) | 1 142 минг сўм | +489 минг сўм (40 $) |
| 130 | 61 кг | 884 минг сўм (73 $) | 1 436 минг сўм | +552 минг сўм (46 $) |
| 160 | 65 кг | 1 152 минг сўм (95 $) | 1 667 минг сўм | +515 минг сўм (43 $) |
Фойда ўсади, ўсади — ва 130-кунда бурилиб ортга қайтади. Кейин қўчқор вазн қўшишда давом этади, чўнтагингиз эса озади: охирги 30 кунда ҳайвон 4 кг қўшди, емга эса 268 минг сўм кетди. 60 кг дан кейинги ҳар бир ортиқча ой бош бошига тахминан 35–40 минг сўмга тушади (≈ 3 $), 20 бошли гуруҳда эса охурга ташланган ~750 минг сўм (≈ 61 $) бўлади.
Амалий қоида: қўчқорни вазн қўшимчасининг килограмми тирик вазн килограмми нархининг 70 фоизидан кам тургунча боқинг. Бизнинг рақамларимизда бу тахминан 60 кг ва тўрт ойча боқиш дегани. Ундан кейин уни сотиб, ўрнига янги енгил тўқлини қўйиш фойдалироқ — у яна суткасига 230 граммдан, вазн қўшимчасининг арзон килограммида ўсади.
Бу нуқтани фақат ўлчов билан ушлаш мумкин: кунлик вазн қўшилишини қандай ҳисоблаш, қанчалик тез-тез тортиш ва рақам тушиб кетса нима қилиш — қўчқорнинг кунлик вазн қўшилиши мақоласида.
Бу қарорга мавсум ҳам киради: кузда дарвоза олдидаги воситачи йўлакнинг пастки чегараси бўйича тўлайди, Қурбон ҳайитига эса нарх юқори чегарага чиқади. Қўчқорни кузда сотиш ёки баҳоргача боқиб қолдириш қайси бири фойдалироқ — буни 2026/27-йил қишловида алоҳида ҳисоблаб чиқдик.
20 бош учун мисол
Хўжалик 35 кг дан 20 бош тўқлини сотиб олиб, 100 кун боқди:
- ем: 13,1 млн сўм (≈ 1 080 $);
- вазн қўшимчаси: бош бошига 21 кг, гуруҳга 420 кг;
- қўшилган қиймат: ҳайвонларнинг ўзи нархидан ташқари 9,8 млн сўм (≈ 810 $).
Бу фақат вазн ҳисобига. Бунга яна шу қўшиладики, семиз қўчқорни худди шу оғирликдаги озғин қўчқордан килограммига қимматроқ олишади: 56 килограммли қўчқорда килограммига 5 минг сўм фарқ — бош бошига яна 280 минг сўм, яъни гуруҳга 5 млн сўмдан (≈ 460 $) кўпроқ. Кондисия вазндан кам сотилмайди.
Килограмм таннархи харажатлар журналидан ҳисобланади: ем, ветеринария ва меҳнат ҳақи тоифалар бўйича ёзилиб, бўрдоқи гуруҳига боғланиши керак, акс ҳолда бўлиш учун рақам қолмайди. Бундай журнални қандай юритиш фермада даромад ва харажат ҳисоби ҳақидаги мақолада кўрсатилган.
Вазн қўшимчасининг килограммини қандай арзонлаштириш мумкин
Яйлов қўшимча озуқа билан — энг арзон килограмм. Ўт турган экан, кунлик яйловга чиқиш ҳажмни ва овқатланишнинг бир қисмини қоплайди, консентратлар эса қўшимча бўлиб боради. «Яйлов + 0,5 кг арпа + 0,2 кг кепак» рациони суткасига тахминан 2 600 сўм (0,21 $) туради ва тахминан 180 г вазн қўшимчаси беради — бу ~14 000 сўм/кг (1,2 $), финишдаги оғилда боқишдан тўрт баробардан кўпроқ арзон. Оғилда интенсив боқишни яйлов қуриганда, сотувдан олдинги сўнгги 4–6 ҳафтага қолдириш маъқул.
Охирги 4–6 ҳафта алоҳида ҳисобланади ва ем олдиндан олинади: кузда финиш учун арпа ва кепак сотиб олиш арзонроқ, бу босқичдаги рацион эса таннархнинг ярмини ҳал қилади.
Емни пичан ўриш мавсумида харид қилинг. Ёзда пичан тоннасига 1,0–1,2 млн сўм, қишнинг ўртасига келиб — 1,6–2,2 млн туради. Худди шу рацион қишда учдан бир қисмга қимматроққа тушади, демак, вазн қўшимчасининг килограмми ҳам. Захирани қандай ҳисоблаш ҳақида — «Қишга қўйга қанча пичан керак» мақоласида.
Вазн қўшимчасини фақат дон билан қувманг. Ҳайвонда оқсил етишмаса, ортиқча арпа гўштга эмас, балки ем ҳисобига кетади. Маҳаллий оқсилни — чигит кунжарасини қўшиш арзонроқ, лекин қатъий чегарада: катталарга суткасига 200 г гача, 4 ойгача бўлган қўзиларга эса умуман мумкин эмас, чунки кунжарада госсипол тўпланади. Ўз хомашёингиз партияси учун меъёрни ветеринар билан келишинг.
Сув ва соя — бепул вазн қўшимчаси. Ўзбек иссиғида қўчқор суткасига 6 литр ва ундан кўпроқ сув ичади. Июлда бўш суғоргич вазн қўшимчасини бир кунда тўхтатади, емни эса сиз шу куни барибир тўлагансиз.
Гижжалар ва касалликлар маржангизни сездирмасдан еб қўяди. Дегелминтизация зарарланган подадаги вазн қўшимчаси йўқотилишига нисбатан тийин-туйин туради, гуруҳдан битта қўчқорнинг ҳалок бўлиши эса бир неча қўшнисининг фойдасини бир зумда нолга туширади. Ишловлар жадвали — «Қўй эмлаш календари» мақоласида.
Донга аста-секин ўтказинг. Консентратларнинг кескин ошиши рубетс атсидозига олиб келади: ҳайвон ейишдан тўхтайди ва ҳафталаб вазн йўқотади. Дон улушини ҳар 3–5 кунда 5–10 фоизга ошириб боринг.
Қисқача
- Вазн қўшимчасини эмас, балки вазн қўшимчасининг нархини ҳисобланг: давр учун ем ÷ давр учун вазн қўшимчаси.
- Уни тирик вазн килограммининг нархи билан солиштиринг (2026-йил ёз — тахминан 55–65 минг сўм).
- Вазн қўшимчасининг таннархи ҳайвон вазни билан бирга ўсади: бошида 24 минг сўм, оралиқда 38,5 минг, финишда 64 минг.
- Бизнинг рационимизда чиқиш нуқтаси — тахминан 60 кг ва 4 ой боқиш; кейин ҳар бир ой бош бошига 35–40 минг сўмга тушади.
- Энг арзон килограммни қўшимча озуқали яйлов беради (~14 минг сўм), энг қимматини — узоқ давом этган оғилдаги финиш.
- Емни ёзда харид қилинг, оқсилни кунжара билан мувозанатланг, сув ва ишловларни ўтказиб юборманг.
Чиқиш нуқтасини ушлаш учун иккита рақам керак: ҳайвон вазни ва тортиш санаси. Бўрдоқида вазн қўшимчаси назоратида ҳар бир қўчқорнинг тортилиши ва вазн қўшимчаси телефондан бепул юритилади — ким ўсаётгани, ким эса энди шунчаки еяётгани кўриниб туради. Боқиб етилганларни сотиш ёки бўрдоқига тўқли сотиб олиш қўчқор харид ва сотув эълонларида мумкин.
Ем ва тирик вазн нархлари — 2026-йил июл ойидаги очиқ эълонлар ва бозор шарҳларига асосланган мўлжаллар; боқиш меъёрлари — зоотехника маълумотномалари бўйича. Катта харид қилишдан олдин ўз бозорингиз нархларини текширинг, рацион ва чигит кунжараси меъёрини эса ветеринар ёки зоотехник билан келишинг.
Подани QoyHunterъда юритингЎзбекистон қўйчилари учун CRM: бош сони, саломатлик, тортишлар, молия ва таҳлил — илова ва Telegram-ботда.Барча имкониятлар →