Fermada daromad va xarajat hisobi: toifalar, operatsiyalar jurnali va bitta qoʻchqorning tannarxi

Fermada daromad-xarajat jurnali: qanday maydonlar va toifalar kerak, nega daftardagi foyda haqiqiydan besh baravar koʻp chiqadi. Bitta boʻrdoqi qoʻchqor boʻyicha 2026-yil avgust narxlarida hisob-kitob.

Fermada daromad va xarajat hisobi — bu operatsiyalar jurnali: har bir xarajat va har bir tushum sodir boʻlgan kuni sana, toifa va summasi bilan yozib boriladi. Qoʻychilik xoʻjaligi uchun beshta toifa yetarli: yem, veterinariya va dorilar, hayvon xaridi, mehnat haqi va xizmatlar, sotuvlar. Oy oxirida toifalar qoʻshiladi — va endi «choʻntakda qancha pul qoldi» emas, balki poda nimaga tushgani va nimadan foyda topganini koʻrish mumkin boʻladi.

Quyida — har bir yozuvda qanday maydonlar kerak, qoʻychilik fermasida qanday toifalar ochish kerak va 2026-yil avgust narxlarida hisob-kitob: bitta boʻrdoqi qoʻchqor haqiqatda nimaga tushgani va nega daftar boʻyicha undan olingan foyda haqiqiydan besh baravar koʻp chiqqani. Qayta hisoblash kursi — 1 dollar = 11 795 soʻm (Oʻzbekiston Markaziy banki kursi, 2026-yil 20-avgust holatiga — 11 794,88).

Har bir operatsiya boʻyicha nima yozish kerak

Bu maydonlarsiz yozuv foydasiz: uch oydan keyin «yem — 400 000» qatoridan bu nima ekani, qancha va kimdan olinganini tushunib boʻlmaydi.

Qoida bitta: operatsiya sodir boʻlgan kuni yozib qoʻyiladi. Oyiga bir marta xotira boʻyicha toʻldiriladigan hisob mayda naqd xarajatlarni yoʻqotadi — aynan ulardan «boshqalar» qatorining hammasi yigʻiladi.

Qoʻychilik fermasida qanday toifalar ochish kerak

Beshta xarajat toifasi Oʻzbekistondagi istalgan xoʻjalikka yetarli — yigirma bosh chorvadan minggacha. Jadvaldagi ulushlar 100 bosh podaning hisobidan olingan, biz buni bosh boʻyicha foyda qanday hisoblanadi maqolasida koʻrib chiqqan edik.

Daromad toifalari odatda toʻrtta: goʻshtga chorva sotish, zotdor yosh mol sotish, xomashyo (jun, teri, sut) va davlat subsidiyalari. Ularni alohida saqlang: goʻsht sotish va zot sotish — boshqa-boshqa pul va boshqa-boshqa ish, bir uyumda esa ular bir xil koʻrinadi.

Agar «boshqalar»da xarajatning oʻndan biridan koʻpi toʻplansa, demak u yerga hamma narsa uyib tashlanyapti. Moddalarga ajratib qoʻying: umumiy uyumda zaxira koʻrinmaydi.

Bitta qoʻchqor nimaga tushdi: 2026-yil avgust hisob-kitobi

Xoʻjalik martda 28 kg tirik vaznli qoʻzichoqni sotib oldi va avgustda 55 kg vaznda sotdi — 150 kunlik boʻrdoqida ogʻirlik qoʻshimi 180 g/kun.

Sotildi 3 135 000 soʻmga (55 kg × 57 000 soʻm/kg, ≈ 266 $). Qoʻchqordan haqiqiy foyda — 269 000 soʻm, besh oylik ish uchun taxminan 23 $.

Endi oʻsha qoʻchqorni daftar boʻyicha koʻraylik: «1,74 mln ga oldim, 3,14 mln ga berdim — 1,4 mln soʻm foyda qildim». Haqiqiy raqamdan farqi — besh baravar, va u toʻliq daftarga tushmagan qatorlarda yashiringan: yem, mehnat, veterinariya, transport.

Kirish narxiga eʼtibor bering: yosh mol taxminan 62 000 soʻm/kg dan olinadi, voyaga yetgan qoʻchqor esa 57 000 soʻmdan sotiladi. Kirishdagi kilogramm chiqishdagi kilogrammdan qimmat, va bu normal holat: boʻrdoqi narxda emas, ogʻirlik qoʻshimida foyda beradi. Shundan ish qoidasi kelib chiqadi — ogʻirlik qoʻshimining bir kilogrammi tirik vaznning bir kilogrammidan arzon turar ekan, boqish foydali. Bu raqamni qanday hisoblash kerakligi ogʻirlik qoʻshimi kilogrammining tannarxi haqidagi maqolada koʻrsatilgan.

Nega daftarda foyda hayotdagidan doim koʻp chiqadi

Sotuv butunligicha esda qoladi, xarajat esa boʻlak-boʻlak. Qoʻchqor uchun uch million esda qoladi. Kuniga yemga ketgan olti ming soʻm esa — yoʻq, garchi besh oyda bu deyarli bir million boʻlsa ham.

Choʻntakdan chiqqan naqd pul yozilmaydi. Bozorda kepak qopi uchun toʻladingiz, yordamchiga pul berdingiz, benzin quydirdingiz — pul kamaydi, lekin yozuv paydo boʻlmadi.

Hayvonga bogʻlanish yoʻq. Yem uchun umumiy summa bor, lekin aniq bir qoʻchqor nimaga tushgani — yoʻq. Demak, ikkita boʻrdoqi guruhini oʻzaro solishtirib, qaysi yosh mol partiyasi oʻzini oqlaganini bilib boʻlmaydi.

Oʻz mehnati va oʻz pichani bepul hisoblanadi. Xoʻjalik aynan shu — oʻzingizga maosh toʻlamagan darajada «boqadi».

Daftar bitta, va u yoʻqoladi. Hoʻl boʻlib qoldi, mashinada unutildi, choʻpon oʻzi bilan olib ketdi — yillik hisob ham u bilan birga yoʻqoladi.

Toʻgʻrisini aytganda: oʻn-yigirma bosh va yiliga ikki sotuv uchun daftar yetarli. Puxta yozib boring, shu kifoya. Excel daftardan yaxshiroq, chunki oʻzi qoʻshadi, lekin uning ikkita kamchiligi bor: fayl kompyuterda yotadi, siz esa yaylovdasiz, va uni odatda orqaga qaytib, xotira boʻyicha toʻldirishadi. Farq bosh soni ellikdan oshib, boʻrdoqi guruhlarda ketib, sotuvlar bir martalik boʻlmay qolganda boshlanadi.

Toifalar boʻyicha hisob nima beradi

Pul qayerda ekani koʻrinadi, qayerda koʻringandek tuyulishi emas. Yem — hammada xarajatning yarmidan koʻpi, qoʻychilik uchun bu norma. Lekin sizning ulushingiz sezilarli darajada yuqori boʻlsa, gap odatda qop narxida emas, oʻsishdan toʻxtab, yeyishda davom etayotgan hayvonlarda. Ratsionni qisqartirishdan oldin, qopdagi hisobingizni hozir arpa va paxta kunjarasi eʼlonlarida qancha turishi bilan solishtiring: koʻpincha «qimmat yem»ning yarmi — shunchaki noqulay mavsumda qilingan xarid, xolos.

Boʻrdoqi guruhi oʻzini oqlayaptimi — koʻrinadi. Guruh xarajati uning ogʻirlik qoʻshimiga boʻlinsa — aynan shu kilogramm tannarxi chiqadi. Operatsiyalarni hayvonlarga bogʻlamasdan uni hisoblab boʻlmaydi.

Bankka koʻrsatadigan narsa bor. Chorvachilikka imtiyozli kredit va subsidiyalar soʻzga emas, hujjatga qarab beriladi: davr boʻyicha sanalar va summalar bilan operatsiyalar roʻyxati kerak boʻladi.

QoyHunterda bu qanday ishlaydi

QoyHunter — qoʻylar hisobi uchun CRM va bazar.qoyhunter.com bozori. «Moliya» ekrani tanlangan oy yoki davr uchun xoʻjalikning daromadi, xarajati va foydasini toifalar boʻyicha taqsimlab koʻrsatadi.

Yuqorida davr tanlanadi — va darhol uchta raqam koʻrinadi: daromad, xarajat, foyda. Pastda toifalar boʻyicha taqsimot halqasi turadi, u xarajat va daromad oʻrtasida almashtiriladi: yem, dorilar, sotuvlar. Uning ostida — operatsiyalar jurnali, sanalar boʻyicha barcha yozuvlar. «Jurnalni eksport» tugmasi operatsiyalarni buxgalteriya va ferma hisobi uchun faylga chiqaradi, «Oylik hisobot» esa davr uchun daromad, xarajat va foydaning tayyor xulosasini yigʻadi.

Yangi operatsiya — bitta forma: amal turi (xarajat yoki daromad), toifa — yem, dorilar, veterinariya, hayvon xaridi, qirqim yoki sotuv, — summa va valyuta.

Bu yerdagi eng muhim maydon — oxirgisi: operatsiya hayvon yoki yemga bogʻlanadi. Aynan shu bogʻlanishdan aniq bir qoʻchqorning tannarxi olinadi — daftarda koʻrib boʻlmaydigan oʻsha raqam. Operatsiyalarning bir qismi oʻzi paydo boʻladi: hayvon sotib olindi, sotildi, yem yoki dori olindi — yozuv jurnalga qoʻlda kiritmasdan tushadi.

Ekranlar va ish tartibi ferma daromad va xarajat hisobi dasturi sahifasida batafsil koʻrsatilgan.

Hisob boʻlmagan boʻlsa, nimadan boshlash kerak

1. Beshta xarajat va toʻrtta daromad toifasini oching — koʻprogʻi kerak emas.
2. Bugungi kundagi pul qoldigʻi va bosh sonini yozib qoʻying. Bu boshlangʻich nuqta, oʻtganini tiklashning hojati yoʻq.
3. Bir oy davomida hamma narsani xarajat kunida yozing, mayda naqd pulni ham qoldirmasdan.
4. Oy oxirida toifalar ulushiga qarang. Birinchi oyning oʻzi pul qayerga ketayotganini koʻrsatadi.
5. Ikkinchi oydan boshlab operatsiyalarni hayvon va guruhlarga bogʻlang — shundagina bosh tannarxi paydo boʻladi.

Uch oydan keyin sizda koʻpchilik qoʻshnilaringizda yoʻq narsa boʻladi: bitta boshni boqish qanchaga tushishi haqidagi raqam va qaysi boʻrdoqi guruhi pul topayotgani, qaysi biri esa yemni yeb qoʻyayotgani haqidagi tushuncha.

Koʻp beriladigan savollar

Qoʻychilik fermasida qanday xarajat toifalari kerak?

Beshtasi yetarli: yem, mehnat haqi va xizmatlar, hayvon xaridi, veterinariya va dorilar, transport va boshqalar. Bizning Oʻzbekistondagi 100 boshli xoʻjalik hisobimizga koʻra, yem yillik xarajatning 55–60 % ini oladi, mehnat haqi — 25–30 % ini, qolgani esa hayvon xaridi, veterinariya va boshqalar oʻrtasida taqsimlanadi. Agar «boshqalar» oʻndan bir qismidan oshib ketsa, u yerga hamma narsa uyib tashlanyapti degani: moddalarga ajratib qoʻying.

Bitta qoʻchqorning tannarxini qanday hisoblash kerak?

Davr davomida unga sarflangan hamma narsani qoʻshing: xarid narxi (yoki oʻz qoʻzisi boʻlsa, sovliqqa ketgan xarajat ulushi), boʻrdoqi kunlari uchun yem, mehnat haqi ulushi, veterinariya va transport. 2026-yil avgust narxlarida 28 kg qoʻzichoq sifatida sotib olinib, 55 kg da sotilgan boʻrdoqi qoʻchqor xoʻjalikka taxminan 2,87 mln soʻmga (≈ 243 $) tushadi, sotiladi esa 3,14 mln soʻmga (≈ 266 $) — boshiga taxminan 269 ming soʻm foyda.

Fermada pul hisobi uchun daftar yetarlimi?

Oʻn-yigirma bosh va yiliga ikki-uch sotuv uchun, agar xarajat kunida yozib borilsa va naqd pul tashlab ketilmasa, yetarli. Boʻrdoqi guruhlarda ketib, partiyalarni oʻzaro solishtirish kerak boʻlgan joyda daftar ishlamay qoladi: unda yem uchun umumiy summa bor, lekin aniq hayvonga ketgan xarajatni hisoblaydigan narsa yoʻq.

Operatsiyani hayvonga nega bogʻlash kerak?

Aynan shu boshning nimaga tushganini bilish uchun. Bogʻlanishsiz faqat podaning umumiy xarajati koʻrinadi, va ikkita boʻrdoqi guruhi — omadli va zararli — bir xil koʻrinadi. Bogʻlangandan keyin darhol qaysi yosh mol partiyasi ogʻirlik qoʻshimi bilan oʻzini oqlagani, qaysi biri esa vazn qoʻshimidan koʻproq yem yegani koʻrinadi.

Subsidiya yoki kredit uchun daromad-xarajat hisobi kerakmi?

Ha. Oʻzbekistonda chorvachilikka imtiyozli kredit va subsidiyalar hujjatga qarab beriladi: davr boʻyicha sanalar va summalar bilan operatsiyalar roʻyxati kerak boʻladi. Faylga chiqariladigan jurnal bu masalani bir daqiqada hal qiladi, daftarni esa qoʻlda qayta koʻchirishga toʻgʻri keladi.