Goýunlarda toýnak çüýremesi: sebäpleri, alamatlary, bejergisi

Goýun agsaýarmy, toýnagyndan çüýrän ys gelýärmi? Toýnak çüýremesi çygly kaşarda näme üçin ýaýraýar, nädip tanamaly, bejermeli (toýnak arassalamak, aýak wannasy) we öňüni almaly.

Goýun agsap başladymy, sürüden yza galýarmy, toýnagyna egilip seretseňiz bolsa erbet çüýrän ys gelýärmi? Köp ýagdaýda bu toýnak çüýremesidir. Bu kesel ýokanç, sürüniň içinde çalt ýaýraýar we iň möhüm zada – öri semremesine, agram artdyrmaga, tohumlyk goçlarda we Gurban baýramy möwsüminde bolsa bahasyna-da zeper ýetirýär. Gowy habar: toýnak çüýremesini ir tapyp, yzygiderli göreşseňiz, ony gözegçilikde saklamak bolýar. Geliň, tertibi bilen göreliň: bu näme, nädip tanamaly, nädip bejermeli we nädip öňüni almaly.

Toýnak çüýremesi näme

Toýnak çüýremesi (ýokanç pododermatit) – toýnaklaryň bakteriýadan ýokaşýan keseli. Esasy günäkär – Dichelobacter nodosus bakteriýasy, ol Fusobacterium necrophorum bilen bilelikde işleýär: ikinjisi toýnak aralygyndaky derini ýumşadýar we çişirýär, birinjisi bolsa çuňrak girip, toýnak gabygy bilen ýumşak dokumalaryň arasyndaky baglanyşygy bozýar. Esasy kynçylyklar hem şondan: agyry, agsamak, toýnak gabygynyň aýrylmagy.

Ýatda saklamaly esasy zat: mikrob ýylylygy we çygy söýýär. Öl düşekde, palçykda, suw basan kaşarda ol özüni gowy duýýar, gury gaty ýerde bolsa toýnakdan daşarda uzak ýaşamaýar – günler bilen hasaplanýar, aýlar bilen däl. Şonuň üçin kesel çygly döwürlerde ýaýraýar, gurak wagtlarda köşeşýär. Ýokaşandan soň ilkinji görnüp duran alamatlara çenli takmynan iki hepde geçýär.

Özbegistan üçin bu möhüm bellik. Tomusda bizde gurak we yssy – howp iň az. Gyşda we ir ýazda bolsa kaşarda çyg ýygnanýar: ereýän gar, basylyp öl bolan düşek, agyldaky palçyk. Toýnak çüýremesi köplenç hut şu wagt ýüze çykýar.

Nädip tanamaly: esasy alamatlar

Näçe ir duýsaňyz, bejermek şonça aňsat we arzan. Nämelere seretmeli:

• Agsamak. Köplenç ilkinji alamat şu. Goýun aýagyny aýaýar, yza galýar, kesel güýçli bolsa dyzyna çöküp otlap ýa-da köpräk ýatyp biler.
• Ys. Toýnakdan gelýän aýratyn çüýrän, «porsy» ys – bu keseliň esasy nyşany diýen ýaly.
• Toýnak gabygynyň aýrylmagy. Toýnak gabygy ýumşak dokumadan aýrylýar, aşagynda çygly, çal reňkli çüýrän massa bolýar. Bu keseliň eýýäm agyr, «ýaman» görnüşi.
• Toýnak aralygyndaky deriniň gyzarmagy we suwlanmagy. Bu irki, ýeňil görnüşi (oňa skald diýilýär). Bu tapgyrda çuň zeper ýok – çäre görmek üçin iň amatly wagt şu.
• Umumy ýagdaýy. Birnäçe aýagy kesellän mal köp ýatýar, semizligini ýitirýär, az iýýär; guzusyny emdirýän ene goýunlarda süýt azalýar.

Eger birden köp goýun agsaýan bolsa, olaryň gyzgyny bar bolsa, toýnagyň ýokarky gyrasynda ýa-da agzynda ýara bar bolsa, toýnagyň aşagyndan ys gelmeýän bolsa – bu toýnak çüýremesi däl-de, karantin keseli bolmagy mümkin. Olaryň tapawudyny we ilkinji gije-gündizde näme etmelidigini goýunlarda ýaşur: alamatlary, sanjym we karantin makalamyzda düşündirdik.

Näme üçin döreýär: sebäpler we howp faktorlary

• Çyg we hapa. Öl düşek, agylda üýşen suw, suw basan kaşar – kesel ýaýramagynyň esasy şerti.
• Kesilmedik, ösüp giden toýnaklar. Ösüp giden toýnak gabygynyň büküklerinde we jübülerinde hapa we tezek ýygnanýar, ol ýer çygly we howa geçmeýär – bakteriýalar üçin iň amatly öý.
• Ýokançlygyň getirilmegi. Adaty ýagdaý – täze mal satyn almak ýa-da başga sürü bilen bile öretmek, suw içirmek. Bir agsaýan «täze gelen» bütin malyňyzy ýokaşdyryp biler.
• Gysylyşyk. Mallar näçe gysyşyp dursa, mikrob bir aýakdan beýlekisine şonça çalt geçýär.

Alamat → hereket: gysga tablisa

Bejergi: arassalamak, wannalar, ýerli bejergi

Bejergi dört esasa daýanýar – olaryň hemmesi deň derejede möhüm.

1. Aýyrmak. Kesellileri we agsaýanlary derrew sagdynlardan aýryp, gury ýere geçiriň. Umumy sürüde bolsalar, ýokançlygy ýaýradýarlar.

2. Toýnagy arassalamak. Göwşap aýrylan, aşagy boş toýnak gabygyny seresaply kesip, zeper çeken ýerleri açyň – bolmasa wannanyň ergini we antiseptik bakteriýalara ýetmez. Seresaply arassalaň, gan çykarmaly däl; her maldan soň gurallary zyýansyzlandyryň.

3. Aýak wannalary. Iş ýüzünde barlanan «klassika» – sink sulfaty ýa-da mis sulfaty esasyndaky erginler. Sink sulfaty ýumşagrak: derini ýakmaýar, ýüňi hapalamaýar. Mis sulfaty hem täsirli, ýöne mal ony içse zäherli, ýüňi reňkleýär we metaly iýýär. Köplenç ulanylýan konsentrasiýa takmynan 10%, ýöne takyk mukdaryny derman görkezmesine we mal lukmanynyň maslahatyna laýyklykda taýýarlaň, «göz çeni bilen» däl. Mallar erginde birnäçe minut (adatça 10–15 töweregi) durýar, wannadan soň toýnagy gurasyn diýip, olary gury ýere çykarýarlar. Mallara wannadan suw içirmäň, ergini içmäge ýol bermäň.

Eger sürüňiz uly bolsa-da, toýnak arassalaýan adam ýok bolsa, bu işi tabşyrmak aňsat: toýnak kesmek hyzmatlary adatça baş hasabyndan alynýar, ýüz baş malda bolsa bu bir hepde özüňiz azap çekeniňizden arzan düşýär.

4. Ýerli bejergi. Aýry-aýry agyr ýagdaýdaky toýnaklary arassalanandan soň antiseptik sprey bilen ýa-da mal lukmanynyň görkezmesi boýunça serişde bilen bejerýärler. Kesel gaty ýaýranda we köp malda bolanda lukman antibiotik bejergisini bellemegi mümkin – olaryň saýlanyşyny, mukdaryny we möhletini diňe hünärmen kesgitleýär.

Bu makala diňe maglumat üçin, mal lukmanynyň barlagynyň ornuny tutmaýar. Bejergi tertibini, derman serişdelerini we konsentrasiýalary mal lukmany bilen ylalaşyň – esasanam sürüniň uly bölegi kesellän bolsa.

Bejergini her mal boýunça şol bada ýazyp goýmak peýdaly: wannalaryň we arassalamalaryň seneleri bilen malyň saglyk kartasy kimiň ikinji gezek agsaýandygyny görkezýär – şeýleleri adatça sürüden çykarýarlar.

Öňüni almak: guruluk, toýnak kesmek, karantin

Toýnak çüýremesiniň öňüni almak ony bejermekden arzan.

• Aýaklary gury saklaň. Gury düşek, kaşardan we suw içilýän ýerden suwy sowmak, agyldaky «batgalygy» düzetmek. Guraklyk – bu keselde esasy kömekçiňiz.
• Toýnaklary yzygiderli kesiň. Wagtly-wagtynda toýnak kesmek hapanyň gizlenýän, bakteriýalaryň ýaşaýan jübülerini aýyrýar. Muny iş tertibiňize goşuň, esasanam çygly möwsümden öň.
• Täze mallar üçin karantin. Satyn alnan islendik malyňyzy iň az iki hepde aýry saklaň: getirilende toýnaklaryny barlaň we kesiň, bejeriň, sürä goşmazdan öň ýene bir gezek barlaň. Sürüňizi umumy öri meýdanynda we suw içilýän ýerde başgalaryňky bilen garyşdyrmaň.
• Öňüni alyş wannalary. Çygly döwürlerde mallary aýak wannasyndan geçirmek keseliň ýaýramagyny saklamaga kömek edýär.
• Hroniki keselli mallary saklap ýörmäň. Gaýta-gaýta agsaýan we bejerilmeýän mal – ýokançlygyň hemişelik çeşmesi; sürüden çykarmak meselesini mal lukmany bilen çözüň.

Gysgaça

Toýnak çüýremesi — çyglylygyň we ideg edilmedik toýnaklaryň keseli. Ir duýsaňyz (agsaklyk, ys, toýnak aralygynyň gyzarmagy), keselli maly süriden aýryň, toýnagy arassalaň, aýak wannasyndan geçiriň we weterinar bilen maslahatlaşyp, görkezmä laýyklykda bejeriň. Keseliň öňüni almak aňsat: agylyň ýeri we mallaryň gezýän ýeri gury bolsun, toýnaklary wagtly-wagtynda kesiň, her täze maly karantinde saklaň. Şonda süri aýakda galar — sözüň doly manysynda.

Toýnaklary yzygiderli gözden geçirmegi we haýsy maly haçan bejerendigiňizi ýazyp goýmagy endik ediniň: şeýdip keseli köp tutýan we gaýtalap duran mallar derrew görünýär, sürüniň ýarysy agsap başlanda däl.