Қўйларда туёқ чириши: сабаблари, белгилари ва даволаш

Қўй оқсаяпти, туёқдан чирик ҳид келяптими? Туёқ чиришини батафсил кўриб чиқамиз: нега нам қўрада авж олади, қандай аниқлаш мумкин, қандай даволаш керак (туёқ кесиш, оёқ ванналари) ва олдини қандай олиш мумкин.

Қўйингиз оқсай бошладими, сурувдан орқада қоляптими, туёғига энгашсангиз эса нордон-чирик ҳид келяптими? Эҳтимол, бу — туёқ чириши. Касаллик юқумли, сурув бўйлаб тез тарқалади ва энг муҳим нарсага — семириш ва вазн қўшишга зарба беради, қўчқор-ишлаб чиқарувчиларда эса, айниқса Қурбон ҳайити мавсумида, нархни ҳам пасайтиради. Яхши хабар шуки, туёқ чиришини эрта пайқаб, тизимли ишласангиз, уни яхши назорат қилиш мумкин. Келинг, тартиб билан кўриб чиқамиз: бу нима, қандай аниқлаш мумкин, қандай даволаш керак ва олдини қандай олиш мумкин.

Туёқ чириши нима

Туёқ чириши (юқумли пододерматит) — туёқнинг юқумли бактериал зарарланиши. Асосий айбдор — Дичелобаcтер нодосус бактерияси бўлиб, у Фусобаcтериум неcропҳорум билан ҳамкорликда ишлайди: иккинчиси туёқчалар орасидаги терини юмшатиб яллиғлантиради, биринчиси эса чуқурроқ кириб, шохсимон туёқ билан юмшоқ тўқималар орасидаги боғланишни бузади. Шундан келиб чиқадиган асосий муаммолар — оғриқ, оқсаш, шох қатламининг кўчиши.

Эсда тутиш керак бўлган асосий нуқта: қўзғатувчи иссиқлик ва намликни яхши кўради. Нам тўшамада, лойқада, сув босган қўрада у ўзини жуда яхши ҳис қилади, бироқ қуруқ, зич тупроқда, туёқдан ташқарида, узоқ яшамайди — ҳисоб кунлар билан боради, ойлар билан эмас. Айнан шунинг учун касаллик нам даврларда авж олади ва қуруқчиликда сўнади. Юқишдан биринчи сезиларли белгиларгача тахминан икки ҳафта ўтади.

Ўзбекистон учун бу муҳим жиҳат. Ёзда бизда қуруқ ва иссиқ — хавф минимал. Аммо қишда ва эрта баҳорда қўрада намлик тўпланади: эриган қор, босилиб кетган нам тўшама, яйловдаги лойқа-балчиқ. Айнан шу давр — туёқ чириши бош кўтарадиган ойна.

Қандай аниқлаш мумкин: асосий белгилар

Қанчалик эрта пайқасангиз, даволаш шунчалик осон ва арзон бўлади. Нималарга эътибор бериш керак:

• Оқсаш. Одатда биринчи белги. Қўй оёғини аяйди, сурувдан орқада қолади, кучли зарарланишда &қуот;тиззалаб&қуот; яйраши ёки кўпроқ ётиши мумкин.
• Ҳид. Туёқдан келадиган ўзига хос чирик, &қуот;сасиган&қуот; ҳид — касалликнинг деярли ташриф қоғози.
• Шох қатламининг кўчиши (ажралиши). Шохсимон туёқ юмшоқ тўқимадан ажралади, тагида — нам, кулранг чириган масса. Бу аллақачон оғир, &қуот;ёмон характерли&қуот; шакл.
• Туёқчалар орасидаги терининг қизариши ва ҳўлланиши. Бу эрта, енгил шакл (скалд деб аталади). Бу босқичда ҳали чуқур бузилиш йўқ — ва аралашиш учун энг қулай пайт айнан шу.
• Умумий ҳолат. Бир неча оёқ зарарланса, ҳайвон кўп ётади, вазни тушади, камроқ ейди; эмизикли совлиқларда сут бериш пасаяди.

Агар бирданига кўп қўй оқсоқланса, иситмаси чиқса, туёқ тожи ёки оғзида яралар бўлса-ю, туёқ остидан ҳид келмаса — бу туёқ чириши эмас, карантин касаллиги бўлиши мумкин. Уларнинг фарқи ва биринчи суткада нима қилиш кераклигини қўйларда оқсил: белгилари, эмлаш ва карантин мақоласида кўриб чиқдик.

Нега пайдо бўлади: сабаблари ва хавф омиллари

• Намлик ва лойқа. Нам тўшама, яйловдаги кўлмаклар, сув босган қўра — авж олишнинг асосий шарти.
• Кесилмаган, ўсиб кетган туёқлар. Ўсиб кетган шох қатламининг бурма ва чўнтакларида лой ва тезак тўпланади, у ерда нам ва ҳаво етмайди — бактериялар учун идеал уй.
• Инфексия кириб келиши. Классик ҳолат — янги ҳайвон сотиб олиш ёки бегона сурув билан бирга яйловда юриш ёки суғориш. Битта оқсоқ &қуот;янги келган&қуот; бутун подани юқтириши мумкин.
• Зичлик. Ҳайвонлар қанчалик зич турса, қўзғатувчи оёқдан оёққа шунчалик тез ўтади.

Белги → ҳаракат: қисқача жадвал

Даволаш: туёқ тозалаш, ванналар, маҳаллий даволаш

Даволаш тўртта устунга таянади — ва барчаси баб-баравар муҳим.

1. Ажратиш. Касал ва оқсаган ҳайвонларни дарҳол соғломларидан ажратиб, қуруқ жойга ўтказинг. Улар умумий сурувда бўлар экан, инфексияни тарқатишда давом этади.

2. Туёқни тозалаш. Зарарланган жойларни очиш учун кўчган, ажралган шох қатламини эҳтиёткорлик билан олиб ташланг — акс ҳолда ванна эритмаси ва антисептик бактерияларга етиб бормайди. Эҳтиёткорлик билан тозаланг, қон чиқаришга ҳожат йўқ; асбобни ҳар бир ҳайвондан кейин дезинфексия қилинг.

3. Оёқ ванналари. Ишлатиладиган &қуот;классика&қуот; — рух сулфат ёки мис сулфат асосидаги эритмалар. Рух сулфат юмшоқроқ: терини куйдирмайди, жунни булғамайди. Мис сулфат ҳам самарали, лекин ҳайвон уни ичиб қўйса заҳарли, жунни бўяйди ва металлни ейди. Кенг тарқалган ишчи консентрация — тахминан 10%, аммо аниқ миқдорни фақат препарат йўриқномаси ва ветеринар шифокор кўрсатмаси бўйича тайёрланг, &қуот;кўз билан чамалаб&қуот; эмас. Ҳайвонлар эритмада бир неча дақиқа туради (одатда 10–15 дақиқача), ваннадан кейин уларни қуруқ жойга чиқариб, туёқ қуригунча тутилади. Ваннадан сув ичириш ва эритмани ичишга йўл қўйиб бўлмайди.

Сурув катта бўлиб, туёқ тозалашга одам бўлмаса, бу ишни буюртма қилиш осонроқ: туёқ кесиш хизматлари одатда бош бошига ҳисобланади, юзта ҳайвонда бу бир ҳафталик ўз оворагарчилигингиздан арзон.

4. Маҳаллий даволаш. Алоҳида оғир туёқларни тозалагандан сўнг антисептик спрей ёки ветеринар тайинлаган восита билан даволанади. Оғир ва кўплаб ҳолларда шифокор тизимли антибиотиклар тайинлаши мумкин — уларнинг танлови, дозаси ва муддатини фақат мутахассис белгилайди.

Бу — кўрикнинг ўрнини босувчи эмас, балки танишув характеридаги мақола. Даволаш схемаси, препаратлар ва консентрацияларни ветеринар шифокор билан келишинг — айниқса сурувнинг катта қисми зарарланган бўлса.

Схемани ҳар бир ҳайвон бўйича дарҳол ёзиб қўйган фойдали: ванна ва тозалаш саналари билан ҳайвон саломатлиги карточкаси ким иккинчи марта оқсаётганини кўрсатади — бундай ҳайвонлар одатда бракка чиқарилади.

Олдини олиш: қуруқлик, туёқ кесиш, карантин

Туёқ чиришини йўлга қўймаслик даволашдан арзонроқ.

• Оёқларни қуруқ сақланг. Қуруқ тўшама, қўра ва суғориш жойидан сувни чиқариб юбориш, яйловдаги &қуот;ботқоқ&қуот;ни тузатиш. Қуруқлик — бу касалликка қарши энг катта иттифоқчингиз.
• Туёқларни мунтазам кесиб туринг. Режали туёқ кесиш лой ва бактериялар яширадиган чўнтакларни йўқотади. Буни одатга айлантиринг, айниқса нам мавсум олдидан.
• Янги ҳайвонлар учун карантин. Ҳар қандай сотиб олинган ҳайвонни камида икки ҳафта алоҳида тутинг: келганида туёқларини кўздан кечириб кесинг, даволанг, сурувга қўшишдан олдин яна бир бор текширинг. Сурувни бегона подалар билан умумий яйлов ва суғориш жойида аралаштирманг.
• Профилактик ванналар. Нам даврларда оёқ ваннасидан ўтказиш тарқалишнинг олдини олишга ёрдам беради.
• Сурункали ҳолатларни чўзманг. Қайта-қайта оқсайдиган ва даволанмайдиган ҳайвон — доимий юқиш манбаи; бракка чиқариш масаласини ветеринар билан ҳал қилинг.

Қисқача

Туёқ чириши — намлик ва эътиборсиз қолган туёқлар касаллиги. Эрта пайқасангиз (оқсаш, ҳид, туёқчалар орасидаги қизариш) — ажратинг, туёқни тозаланг, оёқ ваннасидан ўтказинг ва йўриқнома ҳамда ветеринарга таяниб даволанг. Олдини олиш осонроқ: қуруқ пол ва яйлов, режали туёқ кесиш ва ҳар бир янги ҳайвон учун карантин. Шунда сурув оёқда қолади — тўғридан-тўғри маънода ҳам.

Туёқларни режали кўздан кечириш ва кимни қачон даволаганингизни ёзиб бориш одатини шакллантиринг: шунда муаммоли ва сурункали ҳайвонлар дарҳол кўзга ташланади, сурувнинг ярми оқсаб қолгандан кейин эмас.