Ҷуфткунонии гӯсфанд, зоиш ва нигоҳубини барра

Гӯсфандро кай ҷуфт кунонед, буғузӣ ва зоиш чӣ гуна мегузарад, барраи навзодро чӣ тавр нигоҳ доред, то талаф нашавад. Давраи солона, мӯҳлатҳо ва нигоҳубин.

Тамоми даромади рама дар маъракаи наслгирӣ пайдо мешавад: чанд барра мегиред ва чандтояш зинда мемонад — ҳамин фоидаи шумо барои соли оянда аст. Аммо ҳамааш аз тирамоҳ, аз ҷуфткунонӣ сар мешавад. Тамоми давраро қадам ба қадам дида мебароем: кай ҷуфт кунонед, буғузӣ чӣ тавр мегузарад, дар вақти зоиш чӣ кор кунед ва барраҳои навзодро чӣ тавр аз талаф нигоҳ доред. Ба ҷуфткунонии тирамоҳӣ аз тобистон тайёрӣ дидан лозим аст.

Гӯсфандро кай ҷуфт кунонем: тақвими солона

Дар зотҳои думбадор ва дағалпашми Осиёи Миёна ҷуфткунониро тирамоҳ — дар октябр–ноябр мегузаронанд. Ҳисобаш оддӣ: буғузӣ тақрибан панҷ моҳ давом мекунад, яъне зоиш ба март–апрел рост меояд, вақте ки ҳаво гарм мешавад ва алаф мерӯяд. Барраҳо баҳорро пешвоз мегиранд ва то оғози мавсими чарогоҳ қавӣ мешаванд.

Ҷуфткунонии тирамоҳӣ боз аз он сабаб фоиданоктар аст, ки ба вақте рост меояд, ки рама дар чарогоҳ хуб фарбеҳ шудааст: мешҳои фарбеҳ якбора ба ҷуфт меоянд ва беҳтар буғуз мешаванд.

Шишакро дар чанд моҳагӣ ҷуфт кунонем

Шишакҳои ҷавонро ба қӯчқор шитобкорона наандозед. Шишакро танҳо вақте ҷуфт мекунонанд, ки вазнаш на камтар аз 70% вазни меши калонсоли зоти худаш шавад — одатан ин тақрибан дар 12–18 моҳагӣ аст. Ҷуфткунонии барвақт зарар дорад: бадани шишак ҳанӯз калон мешавад, зоиш вазнинтар мегузарад, барраҳо заиф мезоянд ва бештар талаф мешаванд, худи меш ҳам дар рушд қафо мемонад. Беҳтараш як мавсимро аз даст диҳед, аммо меши ояндаро вайрон накунед.

Тайёрӣ ба ҷуфткунонӣ

1–1,5 моҳ пеш аз ҷуфткунонӣ мешҳоро серғизотар мехӯронанд (зоотехникҳо инро «флашинг» меноманд). Меши хуб фарбеҳшуда якбора ба ҷуфт меояд ва барра бештар мезояд. Қӯчқори наслдеҳро низ пешакӣ тайёр мекунанд: ӯ бояд қавӣ ва солим бошад, на лоғару хаста.

Хӯроки иловагии ин шаш ҳафтаро алоҳида ҳисоб кунед: ғалла ва кунҷора барои флашинг харидан то сентябр арзонтар меафтад, назар ба он ки дар авҷи ҷуфткунонӣ халта-халта харед.

Ба як қӯчқор чанд меш лозим? Дар ҷуфткунонии озод (қӯчқор дар рама мегардад) — тақрибан як қӯчқор ба 25–50 меш. Ба қӯчқори ҷавон меши камтар медиҳанд. Давраи ҷинсии гӯсфанд тақрибан 16–17 рӯз аст, меш тақрибан як-ду шабонарӯз дар ҷуфт мемонад, бинобар ин қӯчқор дар як давра мешҳои ба ҷуфт омадаро ҷуфт мекунад, мешҳое, ки буғуз нашудаанд, баъди ду-се ҳафта дубора ба ҷуфт меоянд.

Буғузӣ: панҷ моҳ

Буғузии гӯсфанд ба ҳисоби миёна 145–152 рӯз — тақрибан панҷ моҳ давом мекунад. Нишонаи аввал — меш дубора ба ҷуфт намеояд; баъд оромтар мешавад ва вазн мегирад. Агар лозим шавад, буғузиро байтор бо ташхиси ултрасадоӣ (УЗИ) дақиқ муайян мекунад.

Дар буғузӣ чизи асосӣ — хӯрондани сеяки охир (6–8 ҳафтаи охир) аст, вақте ки барраи дар шикам аз ҳама тезтар калон мешавад. Меш ба хӯрок хеле бештар эҳтиёҷ пайдо мекунад. Дар ҳамин вақт як хатар ҳаст:

Токсемияи мешҳои буғуз — бемории мубодилаи моддаҳо дар ҳафтаҳои охири буғузӣ, махсусан дар мешҳое, ки дугоник доранд, хеле лоғар ё хеле фарбеҳанд. Нишонаҳо: беҳолӣ, аз хӯрок даст кашидан, меш аз рама ақиб мемонад, баъд кӯр мешавад ва рагкашӣ мекунад. Бе кумак ҳайвон талаф мешавад. Дар нишонаҳои аввал — фавран ба байтор муроҷиат кунед; бемориро хӯроки мутавозин пешгирӣ мекунад (мешро гурусна нагузоред ва аз ҳад зиёд нахӯронед).

Тайёрӣ ба зоиш

Тақрибан ду ҳафта пеш аз зоиш мешҳоро ба оғили тоза, хушк ва гарм гузаронед, ки шамол намегузарад ва тагандозаш тоза аст. Пешакӣ омода кунед: латтаҳои тоза, антисептик барои ноф (маҳлули йод), шишача бо пистонак — барои вақте ки барра худаш шир макида наметавонад.

Нишонаҳои наздик шудани зоиш (як-ду шабонарӯз пеш): пистон варам мекунад, узвҳои берунии ҷинсӣ варам мекунанд, шикам овезон мешавад, меш безобита мешавад, мехобад, аз хӯрок даст мекашад, тагандозро «мекобад».

Зоиши муқаррарӣ баъди об рафтан 30–60 дақиқа давом мекунад ва одатан кумак лозим намешавад. Барра дуруст ин тавр меояд — аввал сар ва ҳарду пои пеш.

Кай фавран байтор лозим аст: зоиш аз ду соат зиёд кашол ёбад; беш аз ним соат кумак мекунед, вале натиҷа нест; барра нодуруст меояд (на бо сар ва пойҳои пеш); ҳамроҳ (послед) чандин соат наафтад; хун меравад, вале барра намебарояд. Барраро дар ҳолати нодуруст худатон «кашидан» ҳам барои ӯ, ҳам барои меш хатарнок аст.

Соатҳои аввали ҳаёти барра — аз ҳама муҳим

Маҳз дар соатҳои аввал ҳал мешавад, ки барра зинда мемонад ё не. Се чиз ҳалкунанда аст.

1. Нафас ва гармӣ. Барраро фавран аз луоб пок кунед, бинӣ ва даҳанашро тоза кунед, то нафас кашад. Хунук хӯрдан (гипотермия) — сабаби асосии талаф шудани барраҳои навзод аст. Барраро гарм ва хушк нигоҳ доред, махсусан дар ҳавои хунук.

2. Нофро бо антисептик (маҳлули йод) молед — ин аз сироят муҳофизат мекунад.

3. Уғуз — дар соати аввал. Шири аввали меш (уғуз) ба барра масуният медиҳад ва дар соати аввали ҳаёт аз ҳама беҳтар азхуд мешавад. Барра ҳар қадар барвақттар пистонро гирад, ҳамон қадар хубтар; мӯҳлати охир — шабонарӯзи аввал, аммо ҳар соати дер хатарро зиёд мекунад. Боварӣ ҳосил кунед, ки барра аз ҷояш хестааст ва воқеан аз меш шир мемакад. Агар меш баррро наздик намонад ё шираш кам бошад — уғузро дӯшида, аз шишача бинӯшонед (гарм, тақрибан 38–40 °C) ё барраро ба меши дигар монед.

Чӣ тавр талафи барраҳоро кам кунем

Қисми зиёди талафот ба ду ҳафтаи аввал рост меояд ва сабабҳои асосӣ — хунук хӯрдан ва гуруснагӣ (барра уғуз нагирифтааст). Бар зидди онҳо чизҳои оддӣ кор мекунанд:

• мешҳоро дар охири буғузӣ пурра хӯронед — меш барраи қавӣ мезояд;
• ҷои зоиш гарм ва хушк бошад;
• барра ҳатман дар соатҳои аввал уғуз гирад;
• назорат кунед, ки ҳар барра шир мемакад.

Агар меш дугоник зояд ва шираш кам бошад — якеро аз шишача сер мекунанд ё ба меши дигари ширдор мемонанд. Агар барраҳо якбора зиёд талаф шаванд (дар чанд барра дарунрав, сулфа) тахмин назанед — байторро даъват кунед, то сабабро муайян кунад.

Дар бораи се рӯзи аввали баъди зоиш алоҳида — чаро барраҳо аз хунук хӯрдан ва уғуз нагирифтан талаф мешаванд ва соат ба соат чӣ кор кардан лозим аст — дар мақолаи чаро барраҳои навзод талаф мешаванд хонед.

Дар бораи бисёрзоӣ

Гӯсфанди ҳисорӣ кам мезояд — тақрибан 105–115 барра ба 100 меш, яъне дугоник кам аст, бештар як барраи калон мезояд. Гӯсфанди ҷайдарӣ, тибқи маълумоти мавҷуда, бештар барра медиҳад. Ин хусусияти муқаррарии зотҳои маҳаллии гӯштию думбадор аст: онҳо на бо шумораи барра, балки бо калонӣ ва тобоварии барра фоида медиҳанд.

Аз ин ҷо саволи маъмул: оё аз меш дар як сол беш аз як зоиш гирифтан мумкин аст. Ҷавоб бо ҳисоб — дар мақолаи гӯсфанд дар як сол чанд бор мезояд: се зоиш дар ду сол танҳо аз 106 барра ба сад меш сар карда худро сафед мекунад.

Мухтасар

• Ҷуфткунонӣ — октябр–ноябр, зоиш — март–апрел (буғузӣ тақрибан 5 моҳ).
• Шишакро на пеш аз он ҷуфт мекунанд, ки вазнаш ба 70%-и вазни меши калон расад (тақрибан 12–18 моҳа).
• Як моҳ пеш аз ҷуфткунонӣ мешҳоро серхӯрок кунед; ба 25–50 меш як қӯчқор.
• Дар охири буғузӣ хӯрондан аз ҳама муҳим аст; аз токсемия эҳтиёт шавед.
• Соати аввали умри барра ҳама чизро ҳал мекунад: гармӣ, хушкӣ, ноф, уғуз.
• Агар зоиш дуруст нагузарад ё чорво якбора бисёр талаф шавад, фавран духтури ҳайвонотро ҷеғ занед.

Маъракаи наслгириро бо дафтари сабт пеш бурдан осон аст: дар дафтари ҷуфткунонӣ ва зоиш ҷуфткунонӣ, зоиш ва барраҳои ҳар мешро ройгон аз телефон сабт мекунед — мебинед, ки кадом меш кай мезояд ва чанд барра зинда монд. Меш ё қӯчқори наслдеҳро аз эълонҳои фурӯши меш ва қӯчқори наслдеҳ харидан мумкин.

Ин мақола барои маълумот аст. Дар зоиши душвор ва бемории барраҳо кӯмакро танҳо бо духтури ҳайвонот расонед; мақола ҷои маслиҳати духтурро, ки чорворо худаш бинад, намегирад.