Қўйларни қочириш, қўзилаш ва янги туғилган қўзиларга парвариш

Қачон қочириш, бўғозлик ва қўзилаш қандай ўтади, янги туғилган қўзиларни қандай сақлаб қолиш. Йиллик сикл, муддатлар ва парвариш — босқичма-босқич қўлланма.

Поданинг бутун йиллик даромади қўзилаш кампаниясида туғилади: қанча қўзи оласиз ва улардан қанчаси омон қолади — бир йил олдинга сизнинг фойдангиз ана шу. Буларнинг барчаси эса кузда, қочириш даврида белгиланади. Бутун сиклни босқичма-босқич кўриб чиқамиз — қачон қочириш керак, бўғозлик қандай кечади, қўзилашда нима қилиш керак ва янги туғилган қўзиларни қандай сақлаб қолиш мумкин. Кузги қочиришга эса ёзданоқ тайёргарлик кўриш керак.

Қачон қочириш керак: йиллик тақвим

Ўрта Осиёнинг думбали ва дўрдоқ жунли зотларида қочириш кузда — октябр–ноябр ойларида ўтказилади. Мантиқ оддий: бўғозлик тахминан беш ой давом этади, демак қўзилаш март–апрел ойларига тўғри келади, яъни ҳаво исиб, ўт-ўлан чиқа бошлаган пайтга. Қўзилар баҳорни кутиб олишади ва яйлов мавсуми бошланишига қадар мустаҳкамланиб улгуради.

Кузги қочириш яна шу билан ҳам фойдалики, у яхши боқилиш даврига тўғри келади: семиз совлиқларда қизишиш фаолроқ бошланади ва улар яхшироқ уруғланади.

Биринчи қочириш ёши

Ёш совлиқларни қўчқор билан қочиришга шошилманг. У ўз зотидаги вояга етган совлиқ вазнининг камида 70 фоизини тўпламагунча қочирилмайди — одатда бу тахминан 12–18 ойлик ёшга тўғри келади. Эрта қочириш зарарли: ёш совлиқнинг организми ҳали ўсаётган бўлади, туғруқ оғирроқ кечади, қўзилар заиф туғилади ва кўпроқ нобуд бўлади, совлиқнинг ўзи ҳам ривожланишда орқада қолади. Битта мавсумни йўқотган афзалроқ, бўлажак совлиқни бузгандан кўра.

Қочиришга тайёргарлик

Қочиришдан 1–1,5 ой олдин совлиқлар кучайтирилган боқишга ўтказилади (зоотехниклар буни &қуот;флушинг&қуот; деб атайди). Яхши боқилган совлиқда қизишиш фаолроқ бошланади, кўп қўзилаш эҳтимоли ҳам ортади. Наслдор қўчқорни ҳам олдиндан тайёрлаш керак: у яхши ҳолатда, соғлом ва ҳориб-толиқмаган бўлиши лозим.

Бу олти ҳафтага қўшимча озуқа алоҳида модда сифатида ҳисобланади: сентябргача флушинг учун дон ва кунжара сотиб олиш қочириш авжида қопма-қоп докуп қилишдан арзон.

Битта қўчқорга нечта совлиқ тўғри келади? Эркин қочиришда (қўчқор подада эркин юради) — тахминан битта қўчқорга 25–50 та совлиқ. Ёш қўчқорга юклама камайтирилади. Қўйнинг жинсий сикли тахминан 16–17 кун, қизишиш эса бир-икки кеча-кундуз давом этади, шунинг учун қўчқор бир сикл давомида қизишган совлиқларни қоплайди, уруғланмаган совлиқлар эса икки-уч ҳафтадан кейин яна қизишади.

Бўғозлик: беш ой

Қўйда ҳомиладорлик (бўғозлик) ўртача 145–152 кун — тахминан беш ой давом этади. Биринчи белги — совлиқ қайта қизишмайди; кейинчалик у тинчроқ бўлиб қолади ва вазн қўшади. Зарур бўлса, аниқ ташхисни (УТТ) ветеринар қўяди.

Бўғозликда энг муҳими — сўнгги учдан бир қисмида (охирги 6–8 ҳафта) боқиш, чунки айнан шу даврда ҳомила энг тез ўсади. Озуқага эҳтиёж сезиларли даражада ортади. Ва айнан шу ерда хавф кутиб туради:

Бўғоз совлиқлар токсемияси — ҳомиладорликнинг сўнгги ҳафталаридаги моддалар алмашинуви касаллиги, айниқса эгизак кўтарган, жуда ориқ ёки жуда семиз совлиқларда учрайди. Белгилари: ҳолсизлик, озуқадан бош тортиш, совлиқнинг подадан ажралиб қолиши, кейин кўр бўлиб қолиши ва тиришишлар. Ёрдам кўрсатилмаса, ҳайвон нобуд бўлади. Биринчи белгиларда — зудлик билан ветеринарга мурожаат қилинг; касалликнинг олдини олиш учун мувозанатли рацион зарур (совлиқни на очликда сақланг, на ортиқча боқинг).

Қўзилашга тайёргарлик

Қўзилашдан тахминан икки ҳафта олдин совлиқларни тоза, қуруқ, иссиқ, шамол тегмайдиган, тоза таглиги бор хонага ўтказинг. Олдиндан тайёрлаб қўйинг: тоза латта-сочиқлар, киндик учун антисептик (ёд эритмаси), агар қўзи эмишга қодир бўлмаса — эмизгичли шиша.

Қўзилаш яқинлашаётганининг белгилари (бир-икки кеча-кундуз олдин): елин шишади, ташқи жинсий органлар шишади, қорин осилиб қолади, совлиқ безовталанади, ётиб-туради, озуқадан бош тортади, таглигини &қуот;кавлайди&қуот;.

Сув кетгандан кейин нормал туғруқ 30–60 дақиқа давом этади ва одатда аралашувни талаб қилмайди. Қўзининг тўғри ҳолати — боши ва иккала олдинги оёғи олдинга қараб келиши.

Қачон зудлик билан ветеринар керак: туғруқ икки соатдан кўпроқ чўзилса; сизнинг ёрдам бериш уринишларингиз ярим соатдан кўпроқ натижа бермаса; қўзи нотўғри ҳолатда келаётган бўлса (боши ва олдинги оёқлари билан эмас); йўлдош кўп соат давомида чиқмаса; қўзи кўринмасдан қон кетиши бўлса. Нотўғри ҳолатда қўзини ўзингиз &қуот;тортиб чиқариш&қуот;га уриниш ҳам унга, ҳам совлиққа хавфлидир.

Қўзи ҳаётининг биринчи соатлари — энг муҳим давр

Айнан биринчи соатларда қўзи омон қоладими-йўқми ҳал бўлади. Учта нарса ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

1. Нафас олиш ва иссиқлик. Қўзини дарҳол шилимшиқдан артиб ташланг, нафас олиши учун бурни ва оғзини тозаланг. Совқотиш (гипотермия) — янги туғилган қўзилар ўлимининг асосий сабаби. Айниқса совуқ ҳавода иссиқлик ва қуруқликни таъминланг.

2. Киндикни антисептик (ёд эритмаси) билан ишлов беринг — бу инфексиядан ҳимоя қилади.

3. Оғиз сути — биринчи соатда. Онанинг биринчи сути (оғиз сути) қўзига иммунитет беради ва у ҳаётнинг биринчи соатида энг яхши ўзлашади. Қўзи қанчалик эрта эмса, шунчалик яхши; охирги муддат — биринчи кеча-кундуз, аммо ҳар бир соат кечикиш хавфни оширади. Қўзи оёққа турганини ва совлиқни ҳақиқатан ҳам эмаётганини текширинг. Агар совлиқ яқинига йўлатмаса ёки сути кам бўлса — оғиз сутини соғиб олинг ва шишадан (илиқ ҳолда, тахминан 38–40 °C) эмизинг ёки қўзини бошқа совлиққа қўшиб қўйинг.

Қўзилар ўлимини қандай камайтириш мумкин

Йўқотишларнинг катта қисми ҳаётнинг биринчи икки ҳафтасига тўғри келади, асосий сабаблари эса совқотиш ва очлик (оғиз сутини ололмаган бўлиши). Буларга қарши оддий чоралар ёрдам беради:

• бўғозликнинг охирида совлиқларни тўлиқ боқиш — туғилишда бақувват қўзилар;
• туғруқхонада иссиқлик ва қуруқлик;
• биринчи соатларда оғиз сутини мажбурий бериш;
• ҳар бир қўзи эмаётганини назорат қилиш.

Агар эгизак қўзи туғилса-ю, совлиқнинг сути кам бўлса — биттасини шишадан қўшимча боқишади ёки эмизувчи совлиққа қўшиб қўйишади. Оммавий ўлим бўлса (бир нечта қўзида ич кетиши, йўтал) тахмин қилиб ўтирманг — сабабини аниқлаш учун ветеринарни чақиринг.

Қўзилашдан кейинги биринчи уч сутка ҳақида алоҳида — қўзилар нега совқотишдан ва оғиз сути етишмаслигидан нобуд бўлади ва соатма-соат нима қилиш керак — қўзилар нега нобуд бўлади таҳлилида.

Кўп қўзилаш ҳақида

Гиссар зотида серпуштлик унчалик юқори эмас — 100 та совлиққа тахминан 105–115 та қўзи тўғри келади, яъни эгизаклар камдан-кам учрайди, кўпинча битта йирик қўзи туғилади. Жайдари зотида эса, мавжуд маълумотларга кўра, қўзилаш кўрсаткичи юқорироқ. Бу маҳаллий гўшт-думба зотларининг нормал хусусияти: улар қўзи сони билан эмас, балки уларнинг катталиги ва чидамлилиги билан ажралиб туради.

Шундан тез-тез бериладиган савол келиб чиқади: совлиқдан йилига бир мартадан кўп қўзи олиб бўладими. Жавоб ва ҳисоб-китоб — қўй йилига неча марта туғади мақоласида: икки йилда уч марта қўзилатиш фақат юз совлиққа 106 та қўзидан бошлаб ўзини оқлайди.

Қисқача

• Қочириш — октябр–ноябр, қўзилаш — март–апрел (бўғозлик ~5 ой).
• Ёш совлиқ вояга етган вазнининг 70 фоизидан камида тўлмасдан қочирилмайди (~12–18 ой).
• Қочиришдан бир ой олдин — совлиқларни кучайтирилган боқиш; битта қўчқорга 25–50 та совлиқ.
• Бўғозликнинг охири — боқишда энг масъулиятли давр; токсемияга эҳтиёт бўлинг.
• Қўзи ҳаётининг биринчи соати ҳаммасини ҳал қилади: иссиқлик, қуруқлик, киндик, оғиз сути.
• Нормал туғруқдан четланиш ёки оммавий ўлим — дарҳол ветеринарга мурожаат қилинг.

Қўзилаш кампаниясини ёзувлар асосида юритиш қулай: совлиқлар бўйича қўзилаш журналида телефон орқали ҳар бир совлиқ бўйича қочириш, қўзилаш ва насл бепул қайд қилинади — ким қачон қўзилаши кераклиги ва нечта қўзи омон қолгани кўриниб туради. Совлиқ ёки наслдор қўчқор сотиб олиш учун совлиқ ва наслдор қўчқор эълонларига мурожаат қилинг.

Ушбу мақола маълумот характерига эга. Мураккаб туғруқ ва қўзи касалликларида ёрдам фақат ветеринар билан бирга кўрсатилиши керак; мақола шахсан консултацияни алмаштирмайди.