Қўй касалликлари: белгилари, олдини олиш ва ветеринар қачон керак

Касал қўйни қандай аниқлаш, қайси касалликлар кўп учрайди ва ветеринар қачон зарур. Олдини олиш, ишлов тақвими ва хавф белгилари — фермер учун амалий қўлланма.

Соғлом поданинг сири — даволашда эмас, олдини олишда. Қўй касалликни охиригача &қуот;яширишга&қуот; мойил: белгилар аниқ кўрина бошлаганда кўпинча аллақачон кеч бўлади. Шунинг учун фермер учун соғлом ҳайвон қандай кўринишини, қайси касалликлар кўпроқ учрашини ва қачон ветеринарни чақиришни кечиктириб бўлмаслигини билиш муҳим. Ушбу қўлланма — харита, ўз-ўзини даволаш йўриқномаси эмас: аниқ дори воситалари, дозалар ва схемаларни фақат ветеринар белгилайди.

Соғлом қўйни касалидан қандай ажратиш мумкин

Ҳар куни пода орасидан ўтаётганда оддий белгиларга эътибор беринг.

Соғлом ҳайвон: фаол яйловда ўтлайди ва кавш қайтаради, иштаҳаси яхши; кўзлари тоза ва ёруғ, ажралмаларсиз; юриши текис, оқсоқланмайди; ахлати &қуот;ёнғоқсимон&қуот; шаклда; жунлари силлиқ; подадан ажралмай бирга юради.

Хавотирли белгилар: ҳолсизлик, емдан бош тортиш, кавш қайтармаслик; хира, ёшланган ёки ярим юмуқ кўзлар; оқсоқланиш ёки ҳаракатдан бош тортиш; ич кетиши ёки, аксинча, ахлат чиқмаслиги; жуннинг тикка-тикка ва хира бўлиши; ҳайвоннинг подадан ажралиб, четда туриши; тез-тез ёки оғир нафас олиш; тишларини ғичирлатиши (оғриқ белгиси).

Меъёр кўрсаткичлари: қўйнинг тана ҳарорати — тахминан 38,3–39,9 °C (иссиқда, қуюқ жунда ёки стрессда юқори чегарага яқин бўлиши мумкин), тинч ҳолатдаги пулс — тахминан дақиқасига 70–80 зарба, тинч ҳолатда нафас олиш — дақиқасига 16–34 марта (иссиқда тезлашади). Касалланган ҳайвоннинг ҳароратини ўлчашни одат қилинг — ветеринар биринчи навбатда шуни сўрайди.

Энг кўп учрайдиган ва хавфли касалликлар

Клостридиозлар: энтеротоксемия ва брадзот

Бу энг айёр касаллик гуруҳи: ҳайвон кўпинча ҳеч қандай белгисиз, бирдан ўлик ҳолда топилади. Энтеротоксемия (&қуот;бўшашган буйрак касаллиги&қуот;) емни кескин бойитиб юбориш — дон, сувли ўт, мўл сут — натижасида юзага келади. Брадзот кўпроқ қишда, музлаган емни еганда учрайди. Клостридиозларга қарши ваксиналар мавжуд — бу асосий ҳимоя усули, чунки белгилар пайдо бўлгач даволаш деярли имконсиз.

Туёқ чуриши

Жуда юқумли касаллик: оқсоқланиш, туёқчалар орасида яллиғланиш, чириган ҳид, шох қисмининг кўчиши. Нам ва лойқа шароитда деярли бутун подани қамраб олиши мумкин. Олдини олиш — қуруқ тўшак, туёқларни мунтазам кўрикдан ўтказиш ва кесиш, оёқ ванналари; касал ҳайвонлар ажратиб қўйилади.

Қўй чечаги

Бизнинг минтақамиз учун хавфли вирусли касаллик: иситма, кўз ва бурундан ажралма, тери ва шиллиқ пардаларда ўзига хос чечак тошмалари, бўғоз совлиқларда — аборт. Касалланиш даражаси юқори, ваксинация ноқулай ҳудудларда ветназорат қарори асосида ўтказилади.

Брутселлёз — инсон учун ҳам хавфли

Ҳайвонларда брутселлёз аборт ва ўлик туғилишга сабаб бўлади. Аммо энг муҳими — бу зооноз касаллик: инсон хом сутдан ҳамда аборт ёки қўзилаш пайтида амниотик суюқлик ва йўлдош билан алоқада бўлганда юқтириб олади. Шунинг учун туғруқни қабул қилиш ва йўлдошни йиғиштириш фақат қўлқопда амалга оширилиши, сут эса фақат қайнатилган ёки пастеризация қилинган ҳолда ичилиши керак. Ўзбекистонда брутселлёз ветеринария хизмати назорати остида: диагностика ва ваксинация дастурлари амал қилади, эмланмаган ҳайвонларни олиб кириш эса чекланган.

Паразитлар: гижжалар, қўтир ва бурун оводи

Гижжалар камқонликка олиб келади — шиллиқ пардаларнинг, айниқса пастки қовоқнинг оқариши, жағ остининг шишиши (&қуот;шиша жағ&қуот;), ташқи кўринишда иштаҳа яхши бўлса-да вазн йўқотиш. Қўтир (тери канаси) — кучли қичишиш, ҳайвон қичишиб терисини шилиб олади, жунлари тўда-тўда тушиб кетади. Бурун оводи — бурундан ажралма, аксириш, ҳайвон бошини чайқаши ва бурнини ерга ишқалаши.

Бурун сўнасини пневмониядан ҳарорат бўйича қандай ажратиш, қайси дорилар унинг личинкаларини ўлдиради, қайсилари йўқ ва сурувга қачон ишлов бериш кераклиги — қўйларда бурун сўнаси ҳақидаги алоҳида мақолада.

Қўзиларда пневмония

Стресс омиллари — ортиқча зичлик, ташиш, шамол тегиши, оғиз сути етишмаслиги — касалликни келтириб чиқаради. Юқори ҳарорат, нафас қисиши, йўтал, емдан бош тортиш билан намоён бўлади — қўзиларда тез ривожланади.

Бўғоз совлиқларда токсемия

Бу — бўғозликнинг охирги ҳафталарида, айниқса эгизак кўтарган, ҳаддан ташқари озғин ёки семиз совлиқларда учрайдиган моддалар алмашинуви касаллиги. Совлиқ ҳолсизланади, емдан бош тортади, подадан ажралади, кейин кўр бўлиб қолиш ва тутқаноқ (талваса) белгилари пайдо бўлади. Сабаби — ривожланаётган қўзи фонида рациондаги энергия етишмаслиги.

Олдини олиш даволашдан муҳимроқ

Муаммоларнинг аксариятини даволашдан кўра олдини олиш арзонроққа тушади:

• Янги ҳайвонларни карантин қилиш. Ҳар қандай янги қўйни подадан алоҳида, ҳолатини кузатган ҳолда камида 2–4 ҳафта (яхшиси бир ойгача) ушлаб туринг. Бу инфексия кириб келишининг олдини олувчи асосий тўсиқ.
• Фақат ҳужжатли ва соғлом ҳайвонларни сотиб олинг. Ветеринария маълумотномаси ва эмлаш белгилари мажбурий; бозордан ҳужжатсиз олинган ҳайвон — касаллик кириб келишининг асосий манбаи.
• Қуруқлик ва тозалик. Қуруқ тўшак, шамоллатиладиган (лекин шамол тегмайдиган) қўра, тоза сув ва сифатли ем хавфларнинг ярмини — туёқ чуришидан тортиб пневмониягача — камайтиради.
• Касал ҳайвонларни ажратиш ва касаллик тарқалганда биноларни дезинфексия қилиш.
• Режали эмлаш ва гижжага қарши ишлов — қуйидаги тақвим бўйича.

Ишлов бериш тақвими

Аниқ дори воситалари, дозалар ва муддатларни ветеринар ва миллий ветеринария тақвими белгилайди — қуйида фақат йиллик режа қандай тузилиши ҳақидаги асосий тамойиллар келтирилган.

• Клостридиозларга қарши эмлаш. Асосий усул — бўғоз совлиқларни қўзилашдан бир неча ҳафта олдин эмлаш: оғиз сути орқали иммунитет қўзиларга ўтади ва уларни ҳаётининг биринчи ҳафталарида ҳимоя қилади. Қўзилар кейинчалик ёшига қараб қайта эмлаш билан ваксинация қилинади — муддатлари муайян ваксина йўриқномасига қараб белгиланади.
• Гижжага қарши ишлов — одатда йилига 2–3 марта, баҳорда яйловга чиқариш ва кузда қўрага қўйиш даврларига тўғри келтирилади; зич боқилганда ёки юқумланиш ҳолатида — ветеринар кўрсатмаси билан тез-тез.
• Дори воситаларини алмаштириш ҳақида муҳим эслатма. &қуот;Ҳар сафар дорини алмаштиринг&қуот; деган кенг тарқалган маслаҳатни замонавий фан тасдиқламайди: тез-тез алмаштириш паразитларнинг дориларга кўникиб қолишини тезлаштиради. Тўғриси — дори самарадорлигини (ахлат таҳлили орқали) текшириб бориш ва таъсир этувчи моддани камдан-кам, узоқ даврларда алмаштириш.
• Чиқариш муддати. Паразитларга қарши ишловдан сўнг гўштни озиқ-овқатга ишлатиб бўлмайдиган муддат бўлади — бу ҳар бир дори учун ўзича, йўриқномани кўринг.
• Бошқа эмлашлар (чечак, куйдирги, брутселлёз) — миллий тақвим ва туманингиз ветназорати кўрсатмаларига мувофиқ.

Қачон дарҳол ветеринарни чақириш керак

Баъзи ҳолатларда ҳар бир соат ҳисобга боради. Кутманг ва ўзингиз даволашга уринманг:

• Ташқи кўринишда соғлом ҳайвоннинг кутилмаган ўлими (айниқса семиз, ем алмаштирилгандан кейин) — клостридиоз эҳтимоли юқори, бутун пода хавф остида.
• Туғруқ нотўғри кетмоқда: бир неча соатдан бери илгарилаш йўқ, қўзининг ҳолати нотўғри, йўлдош кўп соат давомида чиқмаяпти.
• Бачадоннинг тушиб қолиши қўзилашдан кейин — ҳаётга хавф.
• Қориннинг кучли шишиши нафас қисиши билан бирга кузатилиши.
• Неврологик белгилар: доира бўйлаб айланиб юриш, юзнинг бир томони фалажланиши, мувозанатни йўқотиш (листериоз шубҳаси — бир-икки кунда ўлимга олиб келиши мумкин).
• Қўзиларда юқори ҳарорат, нафас қисиши ва йўтал — пневмония шубҳаси.
• Бўғоз совлиқ емдан бош тортди, подадан ажралди, ҳолсизланмоқда — токсемия шубҳаси.

Қисқача

• Ҳар куни иштаҳа, кавш қайтариш, кўзлар, юриш, ахлат ва жунга эътибор беринг — эрта пайқаш ҳайвонни сақлаб қолади.
• Олдини олиш (карантин, тозалик, қуруқлик, эмлаш) даволашдан арзон ва ишончли.
• Емни кескин алмаштириш ва намлик — касалликларнинг тез-тез учрайдиган сабаблари, уларни назоратда тутинг.
• Брутселлёз инсон учун ҳам хавфли — қўзилашда қўлқоп кийинг ва фақат қайнатилган сут ичинг.
• Дозалар ва схемалар ҳар доим ветеринар зиммасида; ушбу мақола муаммони ўз вақтида пайқашга ёрдам беради, шифокорнинг ўрнини босмайди.

Охирги бандни олдиндан тайёрлаб қўйган маъқул: ветеринар шифокор топиш ва телефонини ёзиб олиш ҳайвон йиқилишидан олдин керак — кечаси қидиришга вақт бўлмайди.

Пода саломатлигини ёзувлар билан юритиш қулайроқ: кўрик ва эмлашлар журнали иловасида телефондан туриб ҳар бир ҳайвоннинг ветеринария ишловлари, эмлашлари ва кўриклари бепул қайд этилади — кимга ва қачон ишловни такрорлаш кераклиги кўриниб туради, ҳеч нарса йўқолмайди. Ҳужжатли ҳайвонларни сотиб олиш ёки сотиш эса ветеринария ҳужжатли қўй эълонларида мумкин.

Ушбу мақола фақат маълумот характерига эга ва ветеринар билан юзма-юз маслаҳатлашувнинг ўрнини босмайди. Ташхис, дори воситалари ва дозаларни фақат ветеринария мутахассиси белгилайди.