Qoʻylarni bahorda va kuzda qachon qirqish kerak: muddatlar, podani tayyorlash va qirqim xarajatlari hisobi

Oʻzbekistonda qoʻpol junli qoʻylar yiliga ikki marta — may–iyun boshida va sentabrda — qirqiladi. Zotlar boʻyicha muddatlar, tayyorgarlik, qirqimdan keyingi choʻmiltirish, jun qirquvchi ishini oqlaydimi va har bir qirqim haqida nima yozish kerak.

Oʻzbekistondagi qoʻpol junli qoʻylar — hisor, edilboy, jaydara va qorakoʻl zotlari — yiliga ikki marta qirqiladi: bahorda, may — iyun boshida, qattiq issiq boshlanishidan oldin, va kuzda, sentabrda, jun sovuqqacha ulgurib oʻsib chiqishi uchun. Boʻgʻoz sovliqlar qirqilmaydi: onalik podasi qoʻzilashdan keyin qirqiladi. Qirqimdan 3–5 kun oʻtib, kesiklar bitgach, poda kanaga qarshi choʻmiltiriladi.

Qoʻpol junli zotlarda qirqim — daromad emas, xarajat: bitta qoʻyning qoʻpol juni uning tirik vaznidagi bir kilogrammdan ham arzonga tushadi. Shuning uchun jun tushumini emas, muddat va xarajatlarni hisoblash kerak. Bahorgi qirqimni oʻtkazib yuborish qizib ketish va vazn ortishining pasayishiga olib keladi, kechikkan kuzgi qirqim esa — qoʻylarning sovuqqa junsiz kirishiga.

Qoʻylar yiliga necha marta qirqiladi?

Qoʻpol junli va dumbali qoʻylar yiliga ikki marta, ingichka junli zotlar esa bir marta — bahorda — qirqiladi. Oʻzbekistonning barcha asosiy zotlari qoʻpol junli, shuning uchun ular uchun ikki qirqim qoidasi amal qiladi.

Bu raqamlar zotlar boʻyicha maʼlumotnomalardan olingan; hisor va qorakoʻl zotlari boʻyicha turli manbalarda diapazonlar biroz farq qiladi, lekin tartib bir xil: boshiga yiliga bir kilogrammdan toʻrt kilogrammgacha qoʻpol jun.

Qoʻylarni bahorda va kuzda qachon qirqish kerak?

Bahorgi qirqim may — iyun boshida oʻtkaziladi. Moʻljal oddiy — qoʻy issiqqa allaqachon qirqilgan holda kirishi kerak. Juda erta, sovuq tunlar hali boʻlishi mumkin boʻlgan paytda qirqish kerak emas: qirqilgan qoʻyning isinadigan joyi qolmaydi.

Kuzgi qirqim sentabrda oʻtkaziladi. Soha qoʻllanmalaridagi qoida: jun sovuqqacha ulgurib oʻsib chiqadigan qilib qirqish. Qirqim sovuq tushishiga qancha yaqin boʻlsa, shuncha yomon: sovuqda qirqilgan qoʻy yemni vazn ortishiga emas, isinishga sarflaydi.

Onalik podasi qoʻzilashdan keyin qirqiladi. Qoʻychilik boʻyicha qoʻllanmalar boʻgʻoz sovliqlarni qirqishni tavsiya etmaydi: qirqim paytida agʻdarish va ushlab turish — bola tashlash bilan tugashi mumkin boʻlgan stress. Agar xoʻjaligingizda qochirish kuzga toʻgʻri kelsa, sovliqlarning kuzgi qirqimini undan oldin rejalashtiring.

Qirqim surilsa, xoʻjalik nimani yoʻqotadi?

• Bahorda kechiksangiz — vazn ortishini yoʻqotasiz. Yozda dashtda issiqlik +40 °C dan oshadi, qirqilmagan qoʻy qiziydi, yomonroq yeydi va sekinroq oʻsadi. 2026-yil sentabrida tirik vazn kilogrammi 55 000–65 000 soʻm (≈ $4,7–5,5) turadi, va yetishmagan bir kilogramm yuqoridagi jadvaldagi har qanday qoʻyning yillik junidan qimmatroq.
• Bahorda kechiksangiz — kanaga qarshi eng yaxshi ishlovni yoʻqotasiz. Qirqimdan keyingi dastlabki kunlardagi choʻmiltirish — yildagi eng samarali ishlov: jun qisqa, eritma teriga yetib boradi. Qirqimni surdingiz — choʻmiltirishni ham surdingiz, kana esa shu vaqt ichida yashirin shaklga oʻtadi. Muddatlar va preparatlar haqida batafsil — qoʻylarda qoʻtir: belgilari va nima bilan davolash maqolasida.
• Kuzda kechiksangiz — qoʻy sovuqqa junsiz kiradi va yemni isinishga sarflaydi.
• Boʻgʻoz sovliqni qirqsangiz — qoʻzichoqdan ayrilish xavfi bor. Yoʻqolgan qoʻzichoq bir qirqimdagi oʻnlab sovliqning junidan ham qimmatga tushadi.

Podani qirqimga qanday tayyorlash va undan keyin nima qilish kerak?

Qirqimdan oldin:

1. Qirquvchi bilan oldindan kelishib qoʻying. Mavsumda qirquvchilarni oldindan band qilib qoʻyishadi, shuning uchun kamida ikki hafta oldin qoʻngʻiroq qilgan maʼqul.
2. Faqat quruq qoʻylarni qirqing. Hoʻl jun qopda oʻz-oʻzidan qiziydi, sargʻayadi va mustahkamligini yoʻqotadi. Yomgʻirdan keyin jun quriguncha kuting.
3. Kechqurundan boshlab yem bermang. Soha qoʻllanmalari qirqishni ochqorin holda oʻtkazishni tavsiya qiladi: 10–12 soat yemsiz, suv esa boshlanishidan 4–6 soat oldin toʻxtatiladi.
4. Mashinkani dezinfeksiya qilishni soʻrang. Qirquvchilar xoʻjaliklarga oʻz asbobi bilan boradi, va qoʻtir kanasi aynan shu yoʻl bilan podadan podaga oʻtadi.

Qirqimdan keyin:

1. Dastlabki 10–14 kun yomon ob-havoda va kechasi qirqilgan qoʻylarni qoʻrada saqlang.
2. 3–5 kundan soʻng, mashinkadan qolgan kesiklar bitgach, butun podani akaritsidli eritmada choʻmiltiring. Mashinkadan chiqqan zahoti choʻmiltirish mumkin emas: eritma yangi kesiklarga tushadi.
3. Qirqilgan junni tarting va uni quruq saqlang. Sotib oluvchi va sex partiya vazni, zot va qirqim sanalari aytilganda jiddiy gaplashadi — sotish variantlari qoʻy junini qayerga topshirish mumkin maqolasida koʻrib chiqilgan.

Ish qancha vaqt oladi: soha maʼlumotlariga koʻra, elektr mashinkali qirquvchi bir ish kunida 50–90 bosh, qoʻl qaychisi bilan esa bir necha barobar kam qirqadi. 100 boshli podani mashinkali brigada bir-ikki kunda, qaychili yakka qirquvchi esa bir necha kunda tugatadi.

Jun qirquvchi ishini oqlaydimi?

Qoʻpol junli zotlarda — deyarli hech qachon. Oʻz podangizda tekshirish uchun bitta boshning bitta qirqimdagi junini hisoblang: yillik qirqim ikkita qirqimga boʻlinadi.

Oʻzbekistonda 2026-yil sentabr holatiga yuvilmagan qoʻpol junni qabul qilish narxi va qirquvchilarning tariflarini ochiq manbalar eʼlon qilmaydi: ikkalasi ham kelishuvga bogʻliq va tumanga qarab oʻzgaradi. Shuning uchun jadval — oʻzingizning raqamlaringizni qoʻyish uchun tarmoq. Sotib oluvchidan kilogramm narxini, qirquvchidan bitta bosh narxini soʻrang va oʻz qatoringiz bilan solishtiring. Agar qirquvchi boshiga uning junidan qimmatroq olsa, xoʻjalik uchun qirqim — sof xarajat.

Masshtab uchun: hatto edilboy qoʻchqori ham jun kilogrammi 10 000 soʻm boʻlganda bitta qirqimdan 16 000 soʻm (≈ $1,4) beradi — bu tirik vaznning uchdan bir kilogrammidan ham kam. Jun qirqish uchun sabab emas, sabab — poda salomatligi va vazn ortishi. Demak, qirqimni yem va veterinariya turgan joyda — xoʻjalikning yillik xarajatlarida — koʻrish kerak.

Har bir qirqim haqida nimalarni yozib borish kerak?

Beshta maydon yetarli:

• Sana. Undan keyingi qirqim va choʻmiltirish muddati hisoblanadi.
• Qamrov va bosh soni. Butun poda yoki birka boʻyicha aniq qoʻylar. Qirquvchiga boshiga toʻlanganda, uning hisob-kitobi aynan shu bilan solishtiriladi.
• Ish narxi. Usiz yil oxirida bitta boshga xoʻjalikka qancha tushganini koʻrib boʻlmaydi.
• Kim qirqdi. Qirqimdan keyin poda qichishsa, sana va ijrochi boʻyicha muammo qayerdan kelganini koʻrish mumkin.
• Kilogrammdagi qirqim. Bir yildan keyin bu sotib oluvchi uchun tayyor partiya taʼrifi.

Daftar 20–30 boshli xoʻjalik uchun bu vazifani uddalaydi: yiliga ikki qator. Uning uchta muammosi bor. Daftar muddat va qirquvchiga ikki hafta oldin qoʻngʻiroq qilish haqida eslatmaydi. Qirqimga ketgan xarajat uning sahifasida qolib ketadi va fermaning umumiy xarajat hisobiga tushmaydi. Va bir necha yildan keyin undan oʻtgan kuzgi qirqim qachon boʻlgani va kim qirqqanini topib boʻlmaydi.

Excel summalarni qoʻshadi, lekin u ham eslatmaydi. Jadvalni ochishni unutmaslik, qirqim narxini esa umumiy xarajat hisobiga qoʻlda oʻtkazish kerak, aks holda u tannarxdan tushib qoladi.

QoyHunterda qirqimni qanday yuritish kerak?

QoyHunter — qoʻylarni hisobga olish uchun CRM va bazar.qoyhunter.com bozori. Undagi «Qirqim» boʻlimi ikki blokdan iborat: qirqim jadvali va qirqimlar jurnali.

Jadval. «Jadval yaratish» tugmasi: oylardagi davriylikni belgilaysiz, tizim esa keyingi sanani hisoblab, Telegramga eslatma yuboradi. Jadval kartasi keyingi qirqim sanasi va davriylikni koʻrsatadi, undagi qoʻngʻiroqcha — eslatma yoqilganini bildiradi.

Qirqim yozuvi. Ishdan keyin «Qirqimni yozish»ni bosasiz va formani toʻldirasiz:

• qamrov — birka boʻyicha aniq hayvon yoki «Barcha hayvonlar», agar butun podani qirqqan boʻlsangiz;
• sana — unga qarab tarix tuziladi va jadval boʻyicha keyingi qirqim hisoblanadi;
• narx — summa avtomatik ravishda ferma xarajatlariga tushadi;
• izoh — kim qirqdi, qancha jun olindi va boshqa tafsilotlar.

«Saqlash»ni bosgach, qirqim jurnalda, xarajat esa xoʻjalik moliyasida paydo boʻladi.

Jurnal butun poda boʻyicha qirqimlar tarixini saqlaydi: sana, qamrov, narx va kim qirqqani. Yozuvdagi qamrov — bitta hayvon yoki butun xoʻjalik birdaniga, shuning uchun agar podaning faqat bir qismi qirqilgan boʻlsa, bosh sonini izohda koʻrsatgan qulay. Bu qadam-baqadam qanday ishlashi eslatmali qoʻy qirqish jurnali sahifasida koʻrsatilgan.

Qirqim narxi darhol xarajatlarga tushar ekan, u alohida daftarda emas, yem va veterinariya yonida koʻrinadi. Bunday yozuvlardan bir boshning yillik narxi qanday shakllanishi ferma daromad va xarajatlari hisobi sahifasida koʻrib chiqilgan.

Ko'p beriladigan savollar

Oʻzbekistonda qoʻylarni bahorda qachon qirqish kerak?

Qoʻpol junli qoʻylar — hisor, edilboy, jaydara va qorakoʻl zotlari — bahorda may — iyun boshida qirqiladi, shunda qoʻy yozgi issiqqa allaqachon qirqilgan holda kiradi. Ikkinchi qirqim sentabrda oʻtkaziladi, shunda jun sovuqqacha oʻsib ulguradi. Onalik podasi qoʻzilashdan keyin qirqiladi.

Boʻgʻoz qoʻyni qirqish mumkinmi?

Boʻgʻoz sovliqlarni qirqish tavsiya etilmaydi: qirqim paytida agʻdarish va ushlab turish — bola tashlash bilan tugashi mumkin boʻlgan stress. Onalik podasi qoʻzilashdan keyin qirqiladi, agar qochirish kuzga toʻgʻri kelsa esa, sovliqlarning kuzgi qirqimi undan oldin oʻtkaziladi.

Qirqimdan necha kun oʻtib qoʻylarni choʻmiltirish kerak?

3–5 kundan soʻng, mashinkadan qolgan kesiklar bitgach. Mashinkadan chiqqan zahoti choʻmiltirish mumkin emas — eritma yangi kesiklarga tushadi. Qirqimdan keyingi dastlabki kunlardagi choʻmiltirish yildagi eng samarali: jun qisqa, akaritsidli eritma teriga yetib boradi.

Jun qoʻy qirqimini oqlaydimi?

Qoʻpol junli zotlarda odatda yoʻq. Bitta boshning bitta qirqimdagi juni 0,6–1,6 kg keladi, va hatto kilogrammi 10 000 soʻm boʻlganda ham bu 6 000–16 000 soʻm (≈ $0,5–1,4). Qirqim poda salomatligi va vazn ortishi uchun oʻtkaziladi, uning narxi esa xoʻjalik xarajati sifatida hisobga olinadi.

Bitta qirquvchi kuniga nechta qoʻy qirqadi?

Soha maʼlumotlariga koʻra, elektr mashinkali qirquvchi bir ish kunida 50–90 bosh, qoʻl qaychisi bilan esa bir necha barobar kam qirqadi. 100 boshli podani mashinkali brigada bir-ikki kunda qirqib boʻladi.