Goçuň et çykymy: diri ýa-da soýup satmak haýsy peýdaly
Bazarda goýun eti 120 müň sum/kg, diri agramyna 60 müň berýärler. Tohumlar boýunça et çykymy, dogry baha formulasy we soýmak haçan bähbit berýär, haçan zyýan.
Bazarda 1 kg goýun eti 120 müň sum durýar. Mal alyjy howluňyza gelip, diri agramyň kilesine 60 müň sum teklip edýär. Edil iki esse az, ilki bilen kelläňe gelýän pikir hem şol: aldaýarlar.
Geliň, dogrusyny hasaplalyň. Bu tapawudyň sebäbi diýen ýaly bir sanda: et çykymy. Aşakda: dürli tohumly goçdan hakykatda näçe et çykýar, size teklip edilýän bahanyň dogrudygyny bir minutda nädip barlamaly we «diri satmak ýa-da soýup, et edip satmak» doly hasaby näme görkezýär. Bahalar Özbegistanyňky, 2026-njy ýylyň tomsy, dollaryň kursy takmynan 12 000 sum.
Et çykymy näme we näme üçin hemme ýerde başga san aýdylýar
Et çykymy — soýlan agramyň soýmazdan öňki diri agrama gatnaşygy, göterimde.
- Soýmazdan öňki diri agram — mal bir gije-gündiz aç saklanandan soňky agramy. Şol 24 sagatda goç agramynyň 2,5–3,5 %-ini ýitirýär: garnyndaky we içegelerindäki zatlar çykýar. 75 kg goçda bu takmynan 2 kg. Agşam çekip, irden soýan bolsaňyz, «nirä gitdi» diýilýän kilolar şulardyr.
- Soýlan agram — tuşa bilen içki ýag. Tuşa — kellesiz, aýaksyz, derisiz we içki agzalary aýrylan beden (böwrekler böwrek ýagy bilen onda galýar). Guýrukly tohumlarda guýruk aýrylyp aýratyn çekilýär, ýöne soýlan agrama girýär.
Sanlaryň dürli bolmagy şundan. Bir çeşme guýruk bilen hasaplaýar, beýlekisi guýruksyz; biri semredilen uly biçilen goçy alýar, beýlekisi öriden gelen guzyny. Şonuň üçin «edilbaýyň et çykymy näçe» diýip soramaň, «meniň goçumyň häzirki semizliginde et çykymy näçe» diýip soraň.
Çykymy iň köp üýtgedýän üç zat: semizlik, tohum we ýaş. Semizlik tohumdan hem möhüm: öride gowy semrän goýunlarda çykym 50–55 %-e çenli barýar, hor goýunlarda 35–40 %-e düşýär, tohumy şol bir bolsa-da. Ýag tuşa we guýruga ýygnanýar, süňk, deri we içege-garyn bolsa agramyny üýtgetmeýär.
Tohumlar boýunça et çykymy: tablisa
| Tohum / görnüş | Et çykymy | 75 kg diri goçdan tuşa |
|---|---|---|
| Gisar, semredilen uly mal | 53–60 % | 40–45 kg |
| Jaýdara, semredilen uly mal | 55–60 % | 41–45 kg |
| Edilbaý | 50–55 % | 37–41 kg |
| Öride bakylan guýrukly ýaş mal (6–8 aý) | 47–53 % | — |
| Garaköli (semredilýän ýaş mal) | 41–50 % | 31–37 kg |
| Ýüňli tohumlar bilen garyşyklar | 35–45 % | 26–34 kg |
Ýaş mallar boýunça sanlar Orta Aziýanyň guýrukly tohumlary boýunça zootehniki barlaglardan: gisar erkek guzulary 4 aýlykda 49,8 % çykym berýär, 60 gün öride semredilenden soň bolsa eýýäm 53,0 %. Daglyk şertlerde 7 aýlyk erkek guzularda: gisar 51,5 %, jaýdara 47,6 %, täjik et-ýag-ýüň tohumy 43,8 %.
Tablisanyň ýokarky we aşaky setirini ýadyňyzda saklaň. Diri agramy deň bolan semiz guýrukly goç bilen ýüňli garyşygyň arasyndaky tapawut takmynan 10 kilogram et. Bazar bahasynda bu her başdan takmynan 1,2 mln sum (≈ 100 $).
Mal alyjynyň bahasyny nädip barlamaly
Formula gysga:
1 kg etiň bahasy × et çykymy = 1 kg diri agram üçin iň ýokary baha çägi.
Bu iň ýokary çäk: soýmak, daşamak, söwda ýeri we wagt mugt bolsa, goçuňyz şonça durardy. Mal alyjy şu çäkden näçe az tölese, şol hem onuň zähmetiniň we töwekgelçiliginiň hakydyr.
Bazardaky 120 000 sum/kg bahany goýup göreliň:
| Et çykymy | 1 kg diri agram üçin baha çägi |
|---|---|
| 42 % | 50 400 sum (4,2 $) |
| 46 % | 55 200 sum (4,6 $) |
| 50 % | 60 000 sum (5,0 $) |
| 54 % | 64 800 sum (5,4 $) |
| 58 % | 69 600 sum (5,8 $) |
Indi diri agramyň kilesine adatça berilýän 55 000–65 000 sum nireden gelýäni düşnükli: guýrukly tohumda we semizligi kadaly bolanda mal alyjy teoretiki çäge ýakyn töleýär. Ol aldamaýar: 5–10 % peýda goýup işleýär, gazanjy bolsa köp mal alyp-satmakdan.
Ýöne şol tablisadan siziň nirede ýitirýäniňiz hem görünýär. Goçuňyz semredilen gisar bolup, çykymy 58 % bolsa, size bolsa «hemmesine bir baha» — 55 000 diýilse, diri agramyň her kilesinden takmynan 15 000 sum ýitirýärsiňiz. 75 kg goçda bu 1,1 mln sum (≈ 92 $). Indi söwdalaşanyňyzda aýtjak sözüňiz bar: «meniň goçum gowy» däl-de, «onuň çykymy 58 %-e ýakyn, özüňiz hasaplaň».
Diri satmak ýa-da et edip satmak: bir goçuň doly hasaby
Mysal üçin semredilen guýrukly goç alalyň: diri agramy 75 kg, çykymy 52 %. Bir gije-gündiz aç saklanandan soň soýmazdan öňki agramy ~73 kg, guýruk bilen tuşa takmynan 38 kg.
| Ýagdaý | Hasap | Jemi |
|---|---|---|
| Diri satmak | 75 kg × 60 000 sum | 4,50 mln sum (375 $) |
| Soýup, et edip satmak | ||
| Süňkli et | 38 kg × 120 000 sum | 4,56 mln sum |
| Kelle, aýak, bagyr-öýken* | +0,20 mln sum | |
| Deri | bahasy ýok diýen ýaly | ~0 |
| Soýmak, weterinar-sanitar barlagy, daşamak, söwda ýeri* | −0,50…0,70 mln sum | |
| Et edip satanda jemi | 4,06–4,26 mln sum (338–355 $) |
* Takmyny baha: içki agzalar, deri we soýuş nokatlarynyň hyzmatlary boýunça Özbegistanda köpçülige açyk nyrh ýok, olary öz nokadyňyzda we bazarda anyklaň.
Netije köpler üçin garaşylmadyk: soýup et edip satmak diri satmakdan az berýär, üstesine bu siziň iki-üç günlük işiňiz hasaba alynmanka. Tuşany gassaba lomaý satsaňyz (adatça bazar bölek bahasyndan 8–12 % arzan, kilesi takmynan 110 000 sum), tapawut siziň zyýanyňyza 600 müň suma çenli ulalýar.
Soýmak diňe bir ýagdaýda bähbit berýär: alyp-satardan däl-de, ahyrky alyjydan bölek bahany alanyňyzda. Tuşany ýa-da ýarym tuşany öňünden sargyt boýunça tanyşlara, mahallä, şähere eltip berip, kilesini 134 000 sumdan satsaňyz, jemi 5,29 mln, arassa girdeji takmynan 4,7 mln. Diri satandan takmynan 200 müň sum (17 $) köp. Üns beriň: köp, ýöne uly baýlyk däl, iş we jogapkärçilik bolsa üç esse artdy.
Öýde soýup, bazarda satmak bolmaýar
Bu ýönekeý resmiýet däl, «özüm soýaryn, özüm satýaryn» diýen pikiriň köplenç başa barmaýanlygynyň sebäbi şunda. Ministrler Kabinetiniň 2019-njy ýylyň 8-nji maýyndaky 386-njy kararyna (mal soýýan ýöriteleşdirilen kärhanalaryň işini tertibe salmak hakynda) görä, aşakdaky ýagdaýlarda et önümlerini satmak gadagan:
- mal ýöriteleşdirilen soýum kärhanalaryndan daşarda soýlan bolsa;
- etiň weterinar resminamalary, şol sanda weterinar-sanitar seljermesiniň netijesi ýok bolsa;
- et munuň üçin niýetlenmedik ulagda getirilen bolsa ýa-da sergide köçe howasynda saklanýan bolsa.
Soýuljak mallar ýeke-täk elektron bazada hasaba alynýar, ete bellik goýulýar, hususy adamyň bazara getiren eti bolsa bazaryň barlaghanasynda weterinar-sanitar seljermeden ýene bir gezek geçýär. Özüňiz, maşgalaňyz üçin ýa-da Gurban baýramy üçin howlyda mal soýmagy hiç kim gadagan etmeýär. Ýöne şeýle eti satmak bolmaýar. Resminamalary taýýarlamagyň tertibi we soýum nokatlarynyň bahalary welaýatlarda dürli-dürli, ilkinji gezek satmazdan öň olary etrap weterinar gullugyndan anyklaň.
Bahalary öňünden, goç entek semremänkä deňeşdirip goýmak amatly: mal soýmak hyzmatlarynyň bahasy welaýatlar boýunça bir ýarym-iki esse tapawutlanýar, bu bolsa «diriligine satmalymy ýa-da et edip» diýen saýlawa göni täsir edýär.
Girdeji aslynda nireden gelýär
Mal soýmagyň özi girdejini artdyrmaýan bolsa, ony artdyrýan üç ýol bar. Üçüsi hem goç howludan çykmazdan öň işleýär.
1. Agramy göz çeni bilen däl, takyk bilmek. Göz çeni hemişe ýalňyşýar, söwdada bolsa bu ýalňyşlyk siziň peýdaňyza seýrek bolýar. 75 kg goçda bary-ýogy 10 % ýalňyşlyk 7,5 kg diýmekdir, ýagny her başdan 450 müň sum (38 $); 20 baş mal satsaňyz, 9 mln sum (750 $). Terezi ilkinji satuwdan öz bahasyny çykarýar. Terezi ýok bolsa, ölçeg lentasy we formula kömek edýär. Muny «Goçuň agramyny terezisiz nädip bilmeli» makalasynda seljerdik.
2. Satmazdan öň goçy semretmek. Şol gisar goçlary 60 gün bakylyp, diri agramy 8 kg artdy, soýum agramy bolsa 5,2 kg artdy, et çykyşy 49,8 %-den 53,0 %-e ýetdi. Diriligine satanyňyzda bu iki aý takmynan 480 müň sum (40 $) goşýar, et hasabynda bolsa 600 müň sumdan hem köp. Esasy zat, aşa köp iým bermeli däl: haýsy pursatdan başlap iýmiň öz çykdajysyny ödemeýändigini «Bir kilo agram artyşy näçä düşýär» makalasynda hasapladyk.
3. Et üçin tohum saýlamak. Guýrukly et-ýag tohumy bilen ýüňli garyşygyň arasynda et çykyşynyň tapawudy 10–15 göterim punkty. Her goçda bu takmynan 10 kg et, ýagny 1,2 mln sum çemesi (100 $). Tohumlaryň agramy we et çykyşy boýunça deňeşdirmesi «Iň iri goýun tohumy haýsy» makalasynda.
Goýunlary agram çekmek žurnalynda her goçuň çekilen agramy we agram artyşy telefonyňyzda saklanýar: haýsysynyň semremendigi, haýsysyny satmagyň wagtynyň gelendigi görnüp dur. Maly bolsa satlyk goýun bildirişlerinde satuwa goýup bilersiňiz, agramyny hem şol bada görkezip: şonda söwda goçuň näçe çekýändigi barada däl-de, bahasy barada gider.
Goçy nirä äkitmeli diýen sorag aýratyn: Özbegistanda goýun nirede satmaly makalasynda satuw ýollaryny we olaryň her birinde näçe ýitgi bolýandygyny hasapladyk.
Gysgaça
- Guýrukly tohumlarda soýum çykyşy 50–60 %, ýüňli garyşyklarda 35–45 %. Sergide görýän etiňiz diri agramyň takmynan ýarysy.
- Bahany bir minutda barlamak: etiň bahasy × çykyş. Etiň kilosy 120 000 sum we çykyş 52 % bolsa, diri agramyň kilosy iň köp 62 400 sum bolup biler.
- Et edip satmak diňe bölek bahasyna aljak göni alyjyňyz bar bolsa bähbitli. Gassaba lomaý satsaňyz, diriligine satanyňyzdan hemişe diýen ýaly zyýan.
- Satmak üçin mal diňe ýöriteleşdirilen soýum nokadynda, weterinar resminamalary bilen soýulmaly.
- Hakyky pulu terezi, semizlik we tohum getirýär, pyçak däl.
Bahalar we kadalar 2026-njy ýylyň tomsy üçin takmynan görkezijilerdir: olar açyk bildirişlere, bazar synlaryna we guýrukly tohumlar boýunça zootehniki gözleglere esaslanýar. Söwdadan öň öz bazaryňyzdaky bahalar bilen deňeşdiriň.
Mallaryňyzyň hasabyny QoyHunter-de alyp baryňGoýundarçylar üçin CRM: mallaryň baş sany, saglyk, agram çekmek, maliýe we seljerme — programmada we Telegram-botda.Ähli mümkinçilikler →