Ёш совлиқни неча ойлигида қочириш керак: ой эмас, вазн ҳал қилади
Ёш совлиқ катта совлиқ вазнининг 65–70 %ига етганда қўчқор остига қўйилади: эдилбойда 45 кг, гиссарда 55 кг. Ўз сурувингиз учун чегарани қандай ҳисоблаш, ёш чорва ноябргача етадими ва эрта қочириш қанча фойда бериши — 2026-йил август нархларида 50 та ёш совлиққа ҳисоб-китоб.
Ёш совлиқ қўчқор остига у бир ярим ёшга тўлганда эмас, ўз зотининг катта совлиқ вазнининг 65–70 %ига етганда қўйилади. Эдилбой ёш совлиқда бу тахминан 45 кг, гиссарда — 55 кг, жайдарида — 40 кг, қоракўлда — 32 кг. Яхши боқилганда ёш совлиқ бу вазнга 8–10 ойлигида етади, ва шунда у биринчи қўзисини Ўзбекистонда одат бўлганидан бир йил олдин беради.
Ҳозир 2026-йил август — қочириш мавсуми бир неча ҳафтадан кейин бошланади, ва ёш чорва бўйича қарор айнан ҳозир қабул қилинади. Мақоладаги нархлар август ҳолатига: тирик вазн 55 000 сўм/кг, арпа 3 800 сўм/кг, қайта ҳисоблаш курси — ≈ 11 950 сўм 1 доллар учун.
Ёш совлиқ ким ва нега у ҳақида алоҳида гап бор
Ёш совлиқ — сут эмишдан ажратилгандан биринчи қўзилашигача бўлган ёш урғочи қўй. Сурувда у харажат бўлиб кўринади: катта совлиқ қанча еса, шунча ейди, лекин на қўзи, на сифатли жун беради. Ўзбек хўжалигида битта бошни бир йил боқиш тахминан **1,3 млн сўм (≈ 110 $)**га тушади — эм, даволашлар, чўпон улуши ва қўра харажати.
Шундан оддий ҳисоб келиб чиқади: 2026-йил март ойида туғилган ва бир ярим ёшида, яъни 2027-йил кузида қўчқор остига қўйилган ёш совлиқ биринчи қўзисини 2028-йил феврал–март ойларида беради ва уни 2028-йил кузида сотади. 2026-йил ноябрида, 9 ойлигида қочирилган ёш совлиқ эса 2027-йил апрелида қўзилайди ва унинг қўзиси 2027-йил кузидаёқ кетади. Фарқ — айнан бир йил ва совлиқ умри давомида битта қўшимча қўзилаш.
Нега чегара ойларда эмас, килограммларда ҳисобланади
Қўй қизиқишга тақвим бўйича эмас, тана вазнига қараб киради: ёш совлиқда жинсий вояга етиш тахминан катта вазннинг учдан икки қисмига етганда бошланади. Шу сабабли зоотехника нормаси «18 ойда» эмас, «катта совлиқ вазнининг камида 65–70 %и» деб ёзилган — шундай таърифлайди совет қўйчилик дарсликлари ҳам, АҚШ, Австралия ва Янги Зеландиянинг замонавий қўйчилик қўлланмалари ҳам, у ерларда ёш совлиқларни эрта қочириш одатий амалиёт. Манбалар зотга қараб 60 дан 75 %гача фарқланади: британиялик АҲДБ 60 %ни етарли деб ҳисоблайди, америкалик эхтенсион-хизматлар 65 %ни кўрсатади, кеч вояга етадиган зотлар учун меъёр 70–75 %гача кўтарилади.
Бу қоидада ёш иккинчи даражали. Бир туғишдан бўлган иккита ёш совлиқдан бири ажратилгандан кейин қўшимча эм олган, иккинчиси куйган яйловда боқилган бўлса, ноябрга келиб улар вазнида 12–15 кг фарқ чиқади. Биринчиси қўчқорга тайёр, иккинчиси — йўқ, гарчи ҳужжатда иккаласининг туғилган санаси бир хил бўлса ҳам.
| Зот | Катта совлиқ, кг | Қочириш чегараси (65 %), кг | Реал эришиладиган муддат |
|---|---|---|---|
| Гиссар | 80–90 | 52–58 | 9–12 ой, фақат қўшимча эм билан |
| Эдилбой | 65–75 | 42–49 | 9–12 ой |
| Жайдари | 60–65 | 39–42 | 8–10 ой |
| Қоракўл | 45–50 | 29–33 | 8–10 ой, яхши яйловда |
| Романов | 45–50 | 29–33 | 7–9 ой |
Ўзбекистоннинг думбали зотлари дастлабки ойларда тез ўсади: гиссар қўзиси 4 ойлик ажратиш вақтида 35–45 кг тортади. Аммо ажратилгандан кейин суткалик вазн қўшиш одатда 250–300 граммдан 100–120 граммгача тушиб кетади, чунки ёш чорва қўшимча эмсиз умумий яйловга чиқарилади. Айнан шу даврда — июлдан ноябргача — ёш совлиқ эрта қочириш имкониятини йўқотади.
Ёш совлиқингиз ноябргача чегарага етадими?
Буни кўз билан эмас, тарози билан текшириш керак. Ўнтача ёш совлиқни олинг, тортиб кўринг ва чегарагача неча килограмм етишмаётгани ҳамда қочиришгача неча кун қолганини ҳисобланг.
Эдилбой суруви учун мисол. Бугун августнинг ўртаси, ёш совлиқлар ўртача 38 кг, чегара — 45 кг. Ноябр бошидаги қочиришгача тахминан 80 кун қолди. 7 кг етишмайди, демак яйлов берадигандан ташқари суткасига камида 90 грамм қўшимча вазн қўшиш керак. Куйган август яйловида қўй ўзи 50–80 грамм олади, шунинг учун суткасига 300–400 грамм арпа ёки майдаланган маккажўхори масалани ҳал қилади.
Бу унчалик қиммат эмас: 0,4 кг арпа × 80 кун × 3 800 сўм = 121 600 сўм бош бошига (≈ 10 $). Арпа, маккажўхори ва пахта кунжарасини бу мавсумда олдиндан сотиб олиб қўйишади — арпа ва кунжара қаердан сотиб олиш мумкинлигини ем бўлимидаги эълонлардан билиб олиш мумкин.
Тортишни ҳар бир ёш совлиқ бўйича алоҳида ёзиб бориш маъноли, «сурувни кўз билан баҳолаш» эмас: шунда ноябрга келиб чегарадан ўтганлар рўйхати бўлади, умумий таассурот эмас. Вазн тортиш ва вазн қўшиш журналида бу бош бошига икки дақиқа, лекин бош сони кам бўлса ва уни ҳалол юритсангиз, дафтар ҳам худди шундай ишлайди.
Яхши боқилмаган ёш совлиқни қочирсангиз, хўжалик нимани йўқотади
Чегарага етмаган ёш совлиқни эрта қочириш — «бироз ёмонроқ» эмас, балки унинг бутун умрига чўзилган зарар. Организм озиқ моддаларни ўз ўсиши ҳисобидан ҳомилага беради, ва ёш совлиқ майда бўлиб қолади.
- Катта ёшдаги вазни 5–8 кг паст бўлиб қолади — умрбод. Майда совлиқ камроқ ейди, лекин қўзиси ҳам майда бўлади.
- Туғилган қўзи 0,2–0,5 кг енгилроқ бўлади, енгил қўзи эса қўзилашдан кейинги биринчи уч суткани ёмонроқ ўтказади — нобуд бўлган қўзиларнинг тўртдан уч қисми айнан шу даврда йўқолади.
- Оғир қўзилаш. Майда ёш совлиқнинг тор чаноғи ва йирик ҳомила — хўжалик ҳам совлиқни, ҳам қўзини йўқотадиган одатий сабаб.
- Сут камроқ бўлади, ва қўзи ажратиш вақтига келиб 2–4 кг орқада қолади.
Шундан қатъий амал қилиш керак бўлган амалий қоида келиб чиқади: катта совлиқ вазнининг 60 %идан паст ёш совлиқ ҳеч қандай ҳолатда қўчқор остига қўйилмайди, бир ёшга тўлган бўлса ҳам. У шунчаки яна бир мавсум ўтказади ва кейинги кузда қочирилади.
Иккинчи қоида — ёш совлиқлар учун энг йирик қўчқор олинмайди. Биринчи марта қўзилайдиганларга ўртача ўлчамдаги қўчқор қўйилади: туғилишдаги қўзи вазнидаги ярим килограмм фарқ катта совлиқ учун ҳеч нарсани англатмайди, майда ёш совлиқ учун эса оғир туғиш демакдир. Янги қўчқор сотиб олаётганда буни ёдда тутиш керак — қўй ва қўчқорлар эълонларида одатда ҳайвоннинг тирик вазни кўрсатилади, ва ёш совлиқлар суруви учун у ўртача бўлиши керак.
Эрта қочириш пулда қанчага тушади: 50 та ёш совлиққа ҳисоб-китоб
Эҳтиёткорлик билан ва ёш совлиқ катта совлиқ эмаслигини ҳисобга олиб ҳисоблаймиз. Ёш совлиқларда бўғозланиш даражаси паст: қўчқор остига қўйилган 50 бошдан тахминан 35 таси (70 %) бўғоз бўлади, эгизаклар деярли бўлмайди, ва кузги сотувгача тахминан 30 та қўзи етиб боради.
| Модда | Ҳисоб | Сумма |
|---|---|---|
| 50 та ёш совлиқни чегарагача боқиш | 0,4 кг × 80 кун × 3 800 сўм × 50 бош | −6,1 млн сўм (≈ 510 $) |
| Бўғоз ва эмизикли ёш совлиқларга эм | 0,4 кг × 150 кун × 3 800 сўм × 35 бош | −8,0 млн сўм (≈ 670 $) |
| 30 та қўзи бир йил олдин | 30 × 1,3 млн сўм соф фойда | +39,0 млн сўм (≈ 3 265 $) |
| Жами мавсумга | +24,9 млн сўм (≈ 2 085 $) |
Бу ҳар бир ёш совлиқдан тахминан 500 минг сўм соф фойда — 280 минг сўм сарфлаш эвазига. Соф қайтим — тахминан ҳар сўмга 1,8 сўм, ва у бир йилда келади, уч йилда эмас.
«Битта қўзидан соф 1,3 млн сўм» рақами — биз уни килограмм вазн қўшиш таннархи ҳисобида ҳам ишлатган эдик: 30–35 кг тирик вазнли қўзи 55 000 сўмдан, ундан ўзига кетган эм ва даволашлар айирилган ҳолда.
Эрта қочиришни қачон бошламаслик керак
Ҳалол жавоб: у ҳаммага тўғри келмайди, ва уч ҳолатда ундан воз кечиш керак.
Қишки эм ва томи йўқ. Бўғоз ёш совлиқ қишда иккитаси учун ейди, шу билан бирга ўзи ҳам ўсади. Агар пичан ва контсентрат захираси зўрға етса, эрта қочириш баҳорга келиб ёш совлиқ ҳам, қўзи ҳам ҳолдан тойган бўлиб чиқади. Аввал қишга пичан захираси ҳисобланади, кейин ёш чорва бўйича қарор қабул қилинади.
Саҳро яйловида кўчма боқиш. Қизилқум ва Қарнабчул қоракўл сурувларида ёш совлиқ биринчи кузгача чегарани жисмонан йиғиб ололмайди: яйловдаги эм фақат сақлаб туришга етади, ўсишга эмас. У ерда бир ярим ёшда қочириш — ортда қолиш эмас, аниқ ҳисоб-китоб.
Сурув урчитиш учун боқилса. Зотли ёш чорва сотсангиз, ортиқча қўзилаш учун ошиқиш шарт эмас: харидор ҳайвоннинг ривожланишига қарайди, эрта қочирилган ёш совлиқ эса тенгдошларидан майдароқ ўсади.
Август ва сентябрда нима қилиш керак
- Барча ёш совлиқларни тортиб, ҳар бирининг вазнини алоҳида ёзиб қўйинг, гуруҳ ўртачасини эмас.
- Ўз зотингиз учун чегарани ҳисобланг: маълумотномадан эмас, ўз сурувингиздаги катта совлиқ вазнининг 65 %идан.
- Ёш чорвани икки гуруҳга бўлинг — «етади» ва «етмайди». Иккинчи гуруҳга бу йил қочириш тегмайди, ва унга қўшимча эм сарфлашнинг ҳожати йўқ.
- Биринчи гуруҳга қўчқоргача 8–10 ҳафта олдин суткасига 300–400 грамм контсентрат беринг ва қочириш бошлангандан кейин яна уч ҳафта қўшимча эмни тўхтатманг.
- Ёш совлиқларни алоҳида гуруҳ қилиб ва алоҳида ўртача ўлчамдаги қўчқор остига қўйинг — шундай қилиб қўзилаш муддатини аниқ биласиз ва уларни қочиришга тайёрланган асосий сурув билан аралаштирмайсиз. 5 ойликдан бошлаб тенгдош қўчқорчаларни совлиқчалардан алоҳида сақланг ёки умумий сурувда қолганларини ахта қилинг: вазн чегарасигача тасодифан бўлган қочириш бутун ҳисобни бузади.
Кўп бериладиган саволлар
Ёш совлиқни биринчи марта неча ёшда қочириш мумкин?
Ёшга эмас, вазнга қараш керак: ёш совлиқ ўз зотининг катта совлиқ вазнининг 65–70 %ига етганда тайёр бўлади. Эдилбойда бу тахминан 45 кг, гиссарда — 55 кг, қоракўлда — 32 кг. Нормал боқилганда бу вазнга 8–10 ойлигида етади, камбағал яйловда эса фақат бир ярим ёшида.
Қочиришдан олдин ёш совлиқ неча килограмм бўлиши керак?
Ўз сурувингиздаги катта совлиқларнинг ўртача вазнини олинг ва 0,65га кўпайтиринг. Ўзбекистоннинг одатий эдилбой суруви учун бу 42–49 кг, гиссар учун — 52–58 кг, жайдари учун — 39–42 кг. Катта совлиқ вазнининг 60 %идан енгил ёш совлиқ ҳеч қандай ҳолатда қўчқор остига қўйилмайди.
Эрта қочириш қўйни бузадими, бу ростми?
Бузадиган эрта қочириш эмас, яхши боқилмаган ёш совлиқнинг эрта қочирилиши. Катта вазннинг учдан икки қисмига етмасдан қочирилган ҳайвон майда бўлиб қолади: катта ёшдаги вазни 5–8 кг паст, қўзилари енгилроқ, сути камроқ. Чегарага етган ёш совлиқ нормал қўзилайди ва кейинчалик тенгдошларидан орқада қолмайди.
Биринчи марта қўзилайдиган совлиқ неча қўзи беради?
Катта совлиққа қараганда камроқ. Қўчқор остига қўйилган 100 та думбали зот ёш совлиқдан тахминан 70 таси бўғоз бўлади, эгизаклар деярли учрамайди, ва ажратишгача тахминан 60 та қўзи етиб боради. Солиштириш учун, тайёрланган катта сурув 100 совлиққа 105–115 қўзи беради.
Ўзбекистонда қўчқорни ёш совлиқларга қачон қўшиш керак?
Ноябр бошида, шунда қўзилаш апрелга — яйлов ўти кўтарилган даврга тўғри келади. Бундан эрта қочириш қўзилашни феврал–мартга суради, ўша пайтда ёш совлиқда ҳали вазн ҳам, яхши эм ҳам йўқ, кеч қочириш эса май ойидаги қўзилашни ва куйган ёзги яйловда эмизишни беради.
Подани QoyHunterъда юритингЎзбекистон қўйчилари учун CRM: бош сони, саломатлик, тортишлар, молия ва таҳлил — илова ва Telegram-ботда.Барча имкониятлар →