Буғузии гӯсфанд: муддат, нишонаҳо ва омодагӣ ба зоиш

Буғузии меш чанд рӯз давом мекунад, чӣ тавр фаҳмед, ки меш буғуз аст, дар ҳар давра чӣ хӯронед ва оғилро ба зоиш чӣ тавр омода кунед. Дастури амалӣ барои чорводор.

Буғузии гӯсфанд чанд рӯз давом мекунад

Буғузӣ давраест, ки меш барра дар шикам дорад. Дар гӯсфандон он 145–155 рӯз давом мекунад, яъне тақрибан панҷ моҳ; ба ҳисоби миёна 150 рӯз-ро гиред. Муддати дақиқ ба зот, синни меш ва шумораи барраҳо вобаста аст: зотҳои зудрас ва серзо аксар вақт чанд рӯз барвақттар мезоянд, мешҳое, ки як барраи калон доранд, каме дертар. Дар зотҳои маҳаллии думбадор (Ҳисорӣ, Эдилбой) буғузӣ ҳамон ~150 рӯз аст ва меш одатан як барра мезояд; зоти Романов бештар дугона ва сегона медиҳад.

Агар рӯзи ҷуфткунониро донед, рӯзи зоишро ба осонӣ ҳисоб мекунед: ба он 5 моҳ минус 5 рӯз илова кунед. Ин санаро барои ҳар меш нависед, то оғилро пешакӣ омода кунед ва зоишро аз даст надиҳед.

Чӣ тавр фаҳмем, ки гӯсфанд буғуз аст

Беҳтараш чанд нишонаро якҷоя санҷед.

• Дубора ба ҷуфтхоҳӣ наомадан. Давраи ҷуфтхоҳии гӯсфанд тақрибан 16–17 рӯз аст. Агар 3 ҳафта баъди ҷуфткунонӣ меш ба ҷуфтхоҳӣ наояд, ин нишонаи аввалин ва аз ҳама осони буғузӣ аст.
• Ултрасадо (УЗИ). Роҳи аз ҳама дақиқ. Вақти беҳтарини санҷиш рӯзи 45–90-уми буғузӣ аст: дар рӯзи 45–50-ум барраҳо хуб намоён мешаванд ва шуморашонро (як барра ё дугона) ҳисоб кардан мумкин аст; дар ин вақт натиҷа қариб 95–100 % дуруст аст. Донистани шумораи барраҳо барои хӯрок додан муҳим аст.
• Бо даст санҷидан. Баъди моҳи 3-юм соҳиби ботаҷриба метавонад барраро аз болои шиками меши хобида бо даст ҳис кунад: дар моҳҳои охир барраҳо дар шикам сахт ҳаракат мекунанд. Инро оҳиста ва пеш аз хӯрок додан кунед.
• Рафтор ва намуд. Меши буғуз ором мешавад, нағзтар мехӯрад ва вазн мегирад; дар охири давра шикамаш (аз тарафи рост) калон мешавад ва пистонаш пур мешавад.

Нигоҳубини меши буғуз дар ҳар давра

Буғузиро шартан ба се давра тақсим мекунанд. Дар ду давраи аввал хӯроки одатӣ барои меш кифоя аст; эҳтиёҷ дар 6 ҳафтаи охир, вақте ки барра аз ҳама тезтар калон мешавад, якбора зиёд мешавад.

Қоидаҳои умумӣ барои тамоми давра: хӯрокро якбора иваз накунед, ҳамеша оби тоза ва намаки лесидан гузоред, дар алафи яхзада ё моғорзада начаронед. Мешҳои буғузро алоҳида нигоҳ доред ва натарсонед.

Хӯрондан ва пешгирии токсикоз

70 % афзоиши барра ба 6 ҳафтаи охири буғузӣ рост меояд. Дар ин давра эҳтиёҷи меш ба энергия 30–50 % меафзояд, агар дугона дошта бошад — то 70–75 %. Танҳо бо алафи хушк ин эҳтиёҷро одатан пурра кардан намешавад, барои ҳамин ба хӯрок ғалладона (ҷав, ҷуворимакка, омехтаи ғалла) ва бедаи хуб илова мекунанд; кунҷораи пахта ё шрот сафеда медиҳад. Ғалладонаро ками-ками, дар чанд навбат диҳед.

Хӯроки ғализро барои шаш ҳафтаи охир пешакӣ, якҷоя бо алафи хушк ҳисоб мекунанд: тирамоҳ кунҷора ва хӯроки ғализ барои мешҳо харидан нисбат ба феврал арзонтар аст, вақте ки эҳтиёҷ аллакай зиёд шудааст.

Мешро дар фарбеҳии миёна нигоҳ доред: гӯсфанди лоғар ҳам, аз ҳад фарбеҳ ҳам дар хатар аст. Агар дар охири буғузӣ энергия нарасад, махсусан ба мешҳое, ки дугона доранд, мешҳои пир ё аз ҳад фарбеҳ, токсикози буғузӣ (кетоз, «бемории дугона») пайдо мешавад. Нишонаҳо: гӯсфанд беҳол аст, аз рама қафо мемонад, дандон ғиҷиррос мекунад, қадамаш устувор нест, давр мезанад, сарашро ба девор мемонад, баъд наметавонад бархезад. Ин ҳолати хатарнок аст: бо аввалин нишонаҳо фавран байторро ҷеғ занед; табобат танҳо дар аввал фоида медиҳад. Беҳтарин ҳимоя — дуруст хӯрок додан дар 6–8 ҳафтаи охир.

Зимистон, вақте ки чорво дар оғил аст, ба витаминҳои A, D, E ва минералҳо диққат диҳед; дар баъзе ноҳияҳои Ӯзбекистон дар хок селен кам аст ва барраҳо метавонанд ба бемории мушаки сафед гирифтор шаванд. Кадом иловаҳо ва чӣ қадар — аз рӯи маслиҳати байтор.

Кетозро дар меш рӯз ба рӯз чӣ тавр шинохтан, чӣ нӯшондан ва ба мешҳое, ки як барра ё дугона доранд, ҳар ҳафта чӣ қадар ҷав додан лозим — инро алоҳида ҳисоб кардем: кетози гӯсфандони буғуз — нишонаҳо, табобат ва хӯроки иловагӣ 6 ҳафта пеш аз зоиш.

Пешгирии барра партофтан

Сабаби бисёр барра партофтани мешҳо аксар вақт сироятҳо мебошанд: хламидиоз (барра партофтани энзоотикӣ), токсоплазмоз, брутселлёз, кампилобактериоз, листериоз. Бисёре аз онҳо боис мешаванд, ки меш дар ҳафтаҳои охири буғузӣ барра партояд ё барраи мурда ё нотавон зояд. Махсусан брутселлёз хатарнок аст: он ба одам мегузарад ва ба хадамоти байторӣ ҳатман хабар додан лозим аст. Мешеро, ки барра партофтааст, ва барраи партофташударо ҷудо кунед, бо дасти луч нагиред ва барои муайян кардани сабаб ба байтор муроҷиат кунед.

Хатари барра партофтанро чораҳои ғайрисироятӣ ҳам кам мекунанд: мешҳои буғузро тез наронед ва натарсонед, ба дарвозаҳои танг якбора тела надиҳед, роҳи дур ногаҳон наронед ва бо мошин накашонед, хӯрокро якбора иваз накунед. Нақшаи эмкуниро (аз ҷумла зидди клостридиозҳо ва энтеротоксемия) бо байтор маслиҳат кунед: эмро одатан тавре мезананд, ки то зоиш дар бадани меш антитанҳо зиёд бошанд — як қисми онҳо бо оғуз ба барра мегузарад. Одатан ин 2–4 ҳафта пеш аз зоиш аст; ба мешҳое, ки бори аввал мезоянд, ду бор эм лозим аст.

Барои он ки мӯҳлат нагузарад, ҷадвали эмкунии мешҳои буғузро беҳтараш на дар хотир, балки бо ёдраскунӣ нигоҳ доред: мӯҳлати 2–4 ҳафта пеш аз зоиш кӯтоҳ аст.

Тайёр кардани оғил ва лавозимот барои зоиш

1–2 ҳафта пеш аз санаи тахминии зоиш ҷойро тайёр кунед:

• Оғили хушк ва тоза, бе боди кашанда, вале бо ҳавогузар; ҷойро тоза карда, дорупошӣ кунед.
• Зерандози нав — коҳи хушк, қабатро нав карда истед.
• Ҷойҳои алоҳидаи зоиш (базка) барои меш бо барраҳои навзод — тақрибан 1,2–1,5 м² барои як меш, то барраҳоро зер накунад ва ба онҳо одат кунад.
• Лавозимот: лата ва дастмолҳои тоза, йод барои молидани ноф, қайчӣ, оби гарм, собун, қуттии доруворӣ; барои эҳтиёт дастпӯшакҳои резинӣ. Дар ҳавои хунук — чароғ барои гарм кардани барраҳо.
• Оғиз (шири аввал) ё хӯроки иловагӣ барои эҳтиёт, агар меш барраро қабул накунад ё шираш кам бошад.

Худи зоиш ва нигоҳубини барраҳои навзод мавзӯи мақолаи алоҳида аст; дар ин ҷо муҳим он аст, ки зоишро омода пешвоз гирем.

Дар бораи се шабонарӯзи аввали баъди зоиш — чаро барраҳо аз хунук хӯрдан ва нагирифтани оғиз талаф мешаванд ва соат ба соат чӣ бояд кард — дар мақолаи чаро барраҳои навзод талаф мешаванд муфассал гуфта шудааст.

Дар ҳамон қуттӣ асбобҳои кӯмак ҳангоми зоишро гузоред: дастпӯшакҳои дароз, вазелин ё гели лағжонанда, ресмони нарм ва рақами навиштаи телефони духтури ҳайвонот. Баъди пайдо шудани пуфак чӣ қадар интизор шудан лозим ва барраеро, ки нодуруст меояд, чӣ тавр рост кардан дар мақолаи зоиши душвори гӯсфанд: чӣ бояд кард шарҳ дода шудааст.

Дар моҳи охири буғузӣ мешҳоро аз пушт аз назар гузаронед: баромадани маҳбал тақрибан дар 1% гӯсфандон рух медиҳад ва онро барвақт пай бурдан муҳим аст. Чӣ бояд кард — дар мақолаи баромадани маҳбал дар гӯсфанд: чӣ бояд кард.

Нишонаҳои наздик шудани зоиш

Якчанд рӯз пеш аз зоиш меш тағйир меёбад:

• пистон пур мешавад, оғиз пайдо мешавад;
• фарҷ варам мекунад ва сурх мешавад, аз он луоб мебарояд;
• пайҳои решаи дум суст мешаванд, шикам поён мефарояд, паҳлуҳо фурӯ мераванд;
• меш аз рама ҷудо мешавад, беқарор мешавад, зерандозро мекобад, зуд-зуд мехобад ва мехезад, иштиҳояш кам мешавад.

Вақте ин нишонаҳо пайдо шуданд, мешро ба ҷойи тозаи алоҳида гузаронед ва зери назорат нигоҳ доред. Меши ором, сер ва саривақт омодашуда осонтар мезояд ва барраҳояш қавӣ мешаванд.