Goýun agyr guzlasa: näçe garaşmaly, guzyny nädip düzetmeli
Goýun 30 minut güýjenip, guzy öňe gitmese, kömek ediň. Tapgyrlar, guzynyň nädogry ýatyşy, gerekli zatlar, olx.uz-da oktýabr 2026 goýun bahalary.
Agyr guzlama — goýun güýjenýär, ýöne guzy çykmaýar: adatça guzy birinji suw haltasy ýarylandan soň bir sagadyň içinde çykýar. Goýun 30 minut güýjenip-de guzy öňe gitmese ýa-da daşyndan diňe kellesi ýa-da bir aýagy görünse, eliňiz bilen barlaň. Öz kömegiňiz bilen 10–15 minut geçse-de guzy gozganmasa, weterinary çagyryň. Aşakda adaty guzlamany howply ýagdaýdan nädip tapawutlandyrmaly, guzyny nädip düzetmeli we gijä goýmagyň näçä düşýändigi barada aýdylýar.
Goýun adatça nähili guzlaýar?
Guzlama üç tapgyrda geçýär, her biriniň öz wagty bar.
| Tapgyr | Nämeler görünýär | Adatça näçe wagt dowam edýär |
|---|---|---|
| 1. Taýýarlyk | goýun ynjalyksyz bolýar, süriden aýrylýar, düşegini dyrmalaýar, ýatyp-turýar; ýatgynyň boýny açylýar | 3–6 sagat, uly ene goýunlarda has çalt |
| 2. Guzynyň çykmagy | suw haltasy görünýär, güýçli güýjenme başlaýar, guzy çykýar | birinji halta ýarylandan bäri takmynan bir sagat; güýçli güýjenmede guzy 5–10 minutda çykýar |
| 3. Ýoldaşyň düşmegi | ýoldaş düşýär | soňky guzydan 2–3 sagat soň |
Dogry ýagdaýda guzy «suwa çümýän» ýaly gelýär: ilki iki öň toýnagy, dabany aşak bakyp, olaryň üstünde burny ýatýar. Ekiziň ikinji guzusy adatça birinjiden 10–60 minut soň çykýar; bir sagatdan köp geçse-de ikinjisi gelmese, barlaň (Britaniýanyň weterinar gullugy NADIS-iň maglumatlaryna görä).
Birinji tapgyryň esasy düzgüni — päsgel bermezlik. Goýna yzly-yzyna degip, ýerinden-ýerine geçirseňiz, guzlamasy haýallaýar: ol güýjenmegini bes edýär.
Guzlanda goýna haçan kömek gerek?
Aşakdaky alamatlaryň iň bolmanda biri görünse, kömek ediň:
- goýun 30 minut güýjenýär, guzy bolsa öňe gitmeýär;
- suw haltasy ýarylandan bäri bir sagatdan köp geçdi, guzy ýok;
- aýaksyz diňe kellesi, diňe bir aýagy ýa-da dabany ýokaryk bakan aýaklary görünýär;
- aýaksyz guýrugy görünýär;
- goýun güýjenip-güýjenip goýbolsun etdi, ysgynsyz dur;
- birinji guzydan bir sagatdan köp geçdi, garnynda bolsa ikinji guzynyň bardygy bilinýär.
Özbegistanda guzlamalaryň näçesiniň kömek bilen geçýändigini hiç kim sanamandyr. Emma gijä goýmagyň nämä getirýändigi mälim: Bruce we beýlekileriň metaseljermesine görä (2021, 11 barlag, ölen guzularyň 14 413-si ýarylyp barlanypdyr), guzularyň ölüminiň 47 %-i agyr guzlama sebäpli bolýar, ýeke guzularda bolsa — 59 %-i. Kömek köplenç ilkinji gezek guzlaýan urkaçy toklulara, 4,5 ýaşdan uly ene goýunlara we ýeke, uly guzy bolanda gerek bolýar (Awstraliýanyň MLA pudak guramasynyň maglumatlaryna görä).
Goýun guzlanda nädip kömek etmeli: öňünden näme taýýarlamaly?
Guzlama üçin gerekli zatlary möwsüm başlamanka ýygnaýarlar, goýun eýýäm ýatan gijesi däl. Hemmesi bir bedrä sygýar.
| Näme gerek | Näme üçin |
|---|---|
| Uzyn, bir gezeklik ellikler (egne çenli) | ýatga ýokanç geçirmezlik we özüňizi goramak: suw haltasynyň suwy arkaly brusellýoz geçýär |
| Ýaglaýjy: akuşerlik geli ýa-da wazelin, bolmasa sabynly suw | el we guzy aňsat süýşýär, içki gabyk ýyrtylmaýar |
| Ýyly suw, sabyn, antiseptik | goýnuň daşky jyns agzalaryny we elleri ýuwmak |
| Ýod ergini | guzynyň göbegine ýod çalmak |
| Ýumşak ýuka ýüp ýa-da akuşerlik ilmegi | kellesini düzedýänçäňiz guzynyň aýagyny saklamak |
| Arassa esgi, fonar | guzyny süpürmek, gijesine näme edýäniňizi görmek |
| Zond we süýt içirmek üçin çüýşe | gowşak guza agyz süýdüni bermek |
| Weterinaryň ýazylyp goýlan belgisi | her minut gymmat wagty belgi gözlemezlik |
Kömek etmezden öň dyrnaklary gysga kesýärler. Goýnuň daşky jyns agzalaryny ýyly suw we sabyn ýa-da antiseptik ergini bilen ýuwýarlar, ellikli eli bol ýaglaýarlar. Ýaglanmasa, guzlama ýolunyň diwarlary gurap, her hereket içki gabygy ýyrtýar.
Guzy nädogry gelse, ony nädip düzetmeli?
Ilki içinde nämäniň bardygyny anyklaň: näçe aýak, öňküsimi ýa-da yzkysymy, kellesi nirede. Öň aýak bilek bogunyndan adamyň eli ýaly «öňe» bükülýär; yzky aýak bolsa topukdan, ýiti burç bilen yza bükülýär. Näme tutanyňyzy bilmänçäňiz, hiç zady çekmäň.
| Näme görünýär ýa-da duýulýar | Bu näme | Näme etmeli |
|---|---|---|
| kellesi we bir aýagy | ikinji aýagy yza bükülen | güýjenmeleriň arasynda guzyny içine itiň, ikinji aýagy tapyp bükiň we toýnagyny aýaňyz bilen ýapyp, öňe çykaryň |
| iki aýak, kellesi ýok | kellesi yza ýa-da aşak öwrülen | içine itiň, kellesini tapyň we boýnundan däl, aşaky eňeginden tutup, burnuny çanaga tarap çykaryň |
| diňe kellesi, ýaman çişen | iki aýagy hem yza bükülen, guzy köpden bäri gysylyp galypdyr | bol ýaglaň; kellesini güýç bilen yza dykmaň; kelläniň ugry bilen aýaklaryny tapyp, birin-birin çykaryň. Kellesi eýýäm daşarda we çişen bolsa — derrew weterinar |
| iki yzky aýak (topukdan bükülýär), dabany ýokaryk | guzy yzy bilen gelýär | öwürmäň; haýal etmän, ýöne ýuwaşlyk bilen we güýjenme bilen çekiň: ilki göni yza, çanagy çykanda — aşak. Göbegi gysylýar, gijä goýmaly däl, emma birden zarp bilen çekmeli hem däl: güýçli çekseňiz, guzynyň bagry ýyrtylýar |
| guýrugy, aýaklary ýok | guzy guýrugy bilen gelýär, aýaklary içinde | içine itiň, ýatgyny ýyrtmaz ýaly toýnagyny aýaňyz bilen ýapyp, yzky aýaklaryny birin-birin çykaryň; soň yzy bilen gelendäki ýaly ediň |
| dürli guzularyň aýaklary | ekizler garyşypdyr | aýagy boýlap guzynyň bedenine çenli barlaň, bir guzynyň iki aýagyny jübütläň, beýlekisini içine itiň |
| ýatgynyň boýny 3–5 sm açylan we giňelmeýär | ýatgynyň boýny doly açylmandyr | çekmäň, ýyrtmaň; 10 minut seresaplyk bilen giňeltseňiz-de netije bolmasa — weterinar, köplenç kesarew operasiýasy gerek bolýar |
Diňe güýjenme bilen bilelikde çekiň: ilki yza, soň aşak, ýelne tarap ýaý bilen, göni özüňize däl. Döşi çykanda, budlary çanakda ilişip galmaz ýaly, guzyny takmynan 30° öwrýärler.
Öz synanyşyklaryňyzyň 10–15 minudynda guzy gozganmasa, bes ediň we weterinary çagyryň; näme tapanyňyza göz ýetirmeseňiz — derrew çagyryň. Ýene bir sagat «kömek» edilen, ýoly ýyrtylan, ýadan ene goýun weterinar wagtynda çagyrylandakysyna garanyňda köplenç ölýär.
Kyn guzlamadan soň derrew näme etmeli?
- Guzynyň burnuny we agzyny ýelimsi suwuklykdan arassalaň. Dem almaýan bolsa, ony aýaklaryny büküp, kükregine ýatyryň, saman ýa-da mata bilen güýçli owkalaň, burnunyň deşigini samançöp bilen gyjyndyryň, gulagyna sowuk suw sepiň. Guzyny yzky aýaklaryndan asyp yralamak gerek däl: içki agzalar diafragma basýar we dem almak has kynlaşýar. «Agzyňdan burnuna» dem berilmeýär: guzydan hlamidioz ýa-da Ku gyzzyrmasy ýokuşyp biler.
- Ýatgyda ýene bir guzy ýokmy, eliňiz bilen barlaň.
- Göbegine ýod çalyň.
- Guzynyň turup emýändigine göz-gulak boluň. Güýçli guzy ilkinji sagatda özi emýär. Ilkinji 6 sagatda oňa her kilogram agramyna azyndan 50 ml uwuz gerek, bir gije-gündizde bolsa takmynan 200 ml/kg (Irlandiýanyň Teagasc institutynyň maslahaty): agramy 4 kg bolan guza ilkinji 6 sagatda 200 ml gerek. Ejiz ýa-da uzak wagt gysylyp galan guzyny ilkinji 2 sagatda zond arkaly içirýärler.
- Yzlygyň düşmegine garaşyň. Adatça ol soňky guzydan 2–3 sagat soň düşýär. Goýna yzlygy iýdirmeýärler. Asylyp duran yzlygy çekmek bolmaýar: ol üzülip, gan akyp biler.
- El bilen kömek edilenden soň köplenç antibiotik berilýär: ýatgy ýoluna mikrop düşýär. Gerekmi, haýsy derman we näçe mukdarda — muny weterinar çözýär; et we süýt üçin garaşma möhleti dermanyň görkezmesinde ýazylan.
Guzlamadan soň ýatgynyň çykmagyna, ýagny goýnuň yzynda gyzyl-goýy reňkli, düwürjikli uly haltanyň görünmegine garaşyp bolmaýar. Goýny arassa düşegiň üstünde ýatyryň, ony rahat saklaň, itlerden daşda saklaň. Ýatgyny arassa ygal mata ýa-da plýonka bilen örtüp, ýatgy ýolunyň agzynyň derejesinde goldap duruň. Weterinary derrew çagyryň.
Kyn guzlamadan soň goýun ykynmagyny goýmasa we ýatgy daşyna çykýan bolsa, bu weterinar üçin gyssagly ýagdaý: ol gelýänçä näme etmelidigi goýnuň ýatgysynyň we ýatgy ýolunyň çykmagy makalasynda düşündirilýär.
Wagt ýitirilse, kyn guzlama näçä düşýär?
Gijä galmagyň bahasy — hakyky pul. olx.uz-da 2026-njy ýylyň oktýabrynda bogaz goýun 4,2–6,5 mln sum (≈ $348–539), 7 aýlyk erkek guzy 2,5–4,5 mln sum (≈ $207–373) durýar. Uzaga çeken kyn guzlama köplenç guzyny öldürýär, ýyrtylsa we mikrop düşse, ene goýny hem öldürýär. Bir başdan 6,7–11 mln sum (≈ $556–912) howp astynda: ene goýun bilen ulaldylan guzynyň bahasy şonça bolardy, guzyny bakmaga giden çykdajy hasaba alynmazdan. Walýuta kursy — Özbegistanyň Merkezi bankynyň 17.10.2026 senesindäki 1 dollar üçin 12 055,90 sum.
Dermanhanadan alynýan guzlama toplumy, ýagny golgap, wazelin, ýod, bir guzynyň bahasyndan deňeşdirip bolmajak derejede arzan. Weterinary öýe çagyrmagyň bahasy bildirişlerde köplenç «ylalaşyk boýunça» görkezilýär: bahasyny we telefon belgisini möwsümden öň biliň, gijäniň ikisinde däl.
Kömek bilen guzlan goýny ýazyp goýmaly. Sebäp ýatgyda bolsa, ýagny ýatgy boýny dar bolsa, guzlamazdan öň ýatgy ýoly çykan bolsa, kyn guzlama gaýtalanýan bolsa, şeýle goýny sürüden çykarýarlar. Sebäp guzynyň uly bolmagynda bolsa, ene goýny däl, goçy çalyşmaly. Edilen kömegi, dermany we weterinaryň bahasyny goýunlary bejermek we weterinar işleri žurnalyna ýazyp goýsaňyz, indiki höwre goýmada haýsy ene goýunlary galdyrmaly däldigi görner.
Sürüde kyn guzlamalary nädip azaltmaly?
- Goçy ene goýunlara görä saýlaň. Ownuk ýerli urkaçy toklylara et tohumly uly goç goýberilse, agyr ýekeje guzy dogýar, bu bolsa ilkinji gezek guzlaýanlarda kyn guzlamanyň esasy sebäbi. Urkaçy toklylar üçin şol bir ýa-da has ownuk tohumly goç alyň; uly ene goýunlara haýsy goçy goýbermeli we garyşyk guzynyň näçe artyk agram berýändigi goýun tohumlaryny garyşdyrmak makalasynda düşündirilýär. Goçy çalyşjak bolsaňyz, satlyk tohumlyk goçlaryň bildirişlerine güýzki höwre goýmadan öň bakmak amatly.
- Ene goýunlary aşa semretmäň we aç goýmaň. Semiz ene goýun uly guzy göterýär we gowy ykynyp bilmeýär, hor ene goýun bolsa guzlanda çalt ýadaýar.
- Bogaz ene goýunlary hereketde saklaň. Soňky hepdelere çenli örä çykarmak we ýöretmek myşsalary berk saklaýar.
- Urkaçy toklylary ýaşyna görä däl, agramyna görä höwre goýuň, sebäbi ösüp ýetişmedik tokly kyn guzlaýar.
- Guzlamany gözegçilikde saklaň. Owlak-guzy möwsüminiň iň gyzgalaňly çagynda her 2–3 sagatdan gijelerine aýlanyp durmak islendik dermandan köp guzyny halas edýär. Gowy guzlamadan soň hem täze doglan guzularyň ilkinji üç gije-gündizde näme üçin ölýändigini aýratyn guzular näme üçin ölýär makalasynda seljerdik.
QoyHunter, goýunlary hasaba almak üçin CRM we bazar.qoyhunter.com bazary, her ene goýnuň guzlama we bejergi taryhyny saklaýar — şondan kimde kyn guzlamanyň gaýtalanýandygy görünýär.
Köp berilýän soraglar
Goýunda suw gabygy çykdy, ýöne guzy ýok bolsa, näçe garaşmaly?
Adatça guzy ilkinji suw gabygy ýarylandan soň bir sagadyň içinde dogýar, güýçli ykynsa bolsa, guzy köplenç 5–10 minutda düşýär. Goýun 30 minut ykynyp, guzy öňe süýşmese ýa-da suw gabygyndan soň bir sagat geçen bolsa, goýny golgaply el bilen barlaýarlar. Özüňiz 10–15 minut kömek edip, guzy gozganmasa, weterinary çagyrýarlar.
Guzyny aýaklaryndan çekip bolarmy?
Bolar, ýöne diňe guzy dogry ýatan bolsa, ýagny iki öň aýagy we olaryň üstünde kellesi ýa-da iki yzky aýagy bilen gelýän bolsa, we diňe goýnuň ykynmagy bilen bilelikde. Ilki yza, soň ýaý çyzyp aşak, ýeliniň tarapyna çekmeli, göni özüňize däl; yzy bilen gelýän guzyny bolsa ýuwaşlyk bilen, silkmän çekmeli. Kellesi dolanan ýa-da aýagy bükülen guzyny çekmek bolmaýar: ilki ony düzedýärler.
Goýun guzlanda weterinary haçan çagyrmaly?
Özüňiz 10–15 minut kömek edip, guzy çykmasa, ýatgy boýny diňe 3–5 sm açylyp, giňelmese, guzy çanaga sygmasa, ýatgy çykan bolsa ýa-da guzlandan soň goýnuň gany akýan bolsa, şeýle hem yzlyk bir gije-gündizde düşmese, weterinary çagyrýarlar. Has uzak garaşmak hem guzyny, hem ene goýny töwekgelçilige salmakdyr.
Kyn guzlamadan soň goýna antibiotik gerekmi?
Köplenç hawa, ýöne weterinar çözýär: el bilen kömek edilende ýatgy ýoluna mikrop düşýär we bejerilmese, ýatgy ýallanyp biler (metrit). Gerekmi, haýsy derman we näçe gün — muny weterinar çözýär. Antibiotikden soň et we süýt dermanyň görkezmesindäki garaşma möhleti gutarýança ulanylmaýar.
Kyn guzlamadan soň goýny galdyrmalymy?
Sebäbine bagly. Guzy uly bolsa ýa-da nädogry ýatan bolsa, ene goýny galdyrýarlar: indiki gezek kadaly guzlap biler. Goýnuň ýatgy boýny açylmadyk bolsa, ýatgy ýoly ýa-da ýatgy çykan bolsa ýa-da kyn guzlama gaýtalanan bolsa, şeýle ene goýny guzulary enesinden aýyrandan soň sürüden çykarýarlar.
Mallaryňyzyň hasabyny QoyHunter-de alyp baryňGoýundarçylar üçin CRM: mallaryň baş sany, saglyk, agram çekmek, maliýe we seljerme — programmada we Telegram-botda.Ähli mümkinçilikler →