Кой көңү: кышында канча чыгат, канчадан сатылат (2026)
Өзбекстанда 2026-жылдын күзүндө кой көңү: Ташкентке жеткирүү менен ЗИЛ 1,3–1,4 млн сум, өзү алып кетсе 400 000 сумдай, 15–20 кг баштыгы 25 000 сум. Сатуу же өз талааңызга салуу пайдалуубу?
Өзбекстанда кой көңү бекер берилгенден тартып баштыгы 25 000 сумга чейин сатылат: 2026-жылы бир ЗИЛ чирип бышкан көң Ташкентке жеткирүү менен 1,3–1,4 млн сум, чарбадан өзү алып кетсе — болжол менен 400 000 сум, ал эми 15–20 кг баштыкка салынган, электен өткөрүлгөн көң бакчачыларга 25 000 сумдан кетет. 100 баш кой кышында короодо турган мезгилде болжол менен 50 тонна төшөмөсү менен жаңы көң, же 20–25 тонна чирип бышкан көң берет. Аны машина менен өзү алып кетүүчүлөргө сатса, чарба ээси 2–2,4 млн сум табат, ал эми өз талаасына салса, минералдык жер семирткичке кетчү болжол менен 7 млн сумду (≈ $610) үнөмдөйт.
Төмөндө: койдон канча көң чыгат, азот, фосфор жана калийи боюнча ал канча турат, аны сатуунун жолдору бир тоннасынын баасы боюнча салыштырылат жана көң кымбатыраак өтүшү үчүн аны кантип даярдоо керек. Баалар — OLX.uz сайтындагы 2026-жылдын июль — октябрь айларындагы жарыялар, курс — Өзбекстан Борбордук банкынын 2026-жылдын 9-октябрындагы курсу: бир доллар 11 847 сум.
Бир койдон кышында канча көң чыгат?
Бойго жеткен кой короодо турган мезгилде күнүнө болжол менен 3,5–4 кг көң берет: буга төшөмө сиңирген заары жана төшөмөнүн өзү да кирет (бир башка 0,3–0,5 кг саман). Короодо турган 120–135 күндө бул бир башка болжол менен 0,5 тонна жаңы көң болот.
| Мал саны | 135 күндө жаңы көң | Чирип бышкан көң (≈ массасынын жарымы) |
|---|---|---|
| 1 кой | ≈ 0,5 т | ≈ 0,25 т |
| 50 кой | ≈ 25 т | 10–12,5 т |
| 100 кой | ≈ 50 т | 20–25 т |
| 300 кой | ≈ 150 т | 60–75 т |
Чирип бышкан көң — үйүндүдө (бурт) 6–8 ай жаткан көң: ал майда бытырап турат, кара түстө, дээрлик жыты жок. Чирип жатканда көң массасынын болжол менен жарымын жоготот: суусу жана органикалык заттын бир бөлүгү кетет. Жайында кой тобу жайытта жүргөндө көңдүн көбү ошол жайытта калат, ошондуктан короодо турган мезгилди жана кошарада түнөгөн түндөрдү гана эсептешет.
Төшөмөгө канча саман кетет жана кошарада калың төшөмөнү кантип жасаш керек экени кой кошарасы кандай болушу керек деген макалада жазылган.
Кой көңү уйдун көңүнөн эмнеси менен жакшы?
Кой көңү — малдын көңүнүн ичинен эң күчтүүлөрүнүн бири: анда суу аз, азот уйдун көңүнө караганда дээрлик 2 эсе көп, калий болжол менен үчтөн бир эсе көп.
| Көң (жаңы) | Суу, % | Азот (N), % | Фосфор (P₂O₅), % | Калий (K₂O), % |
|---|---|---|---|---|
| Кой | 65 | 0,83 | 0,23 | 0,67 |
| Жылкы | 71 | 0,58 | 0,28 | 0,63 |
| Уй | 77 | 0,45 | 0,23 | 0,50 |
Маалымат — «Агрохимия» окуу китебиндеги (В. Г. Минеевдин редакциясы менен) төшөмөлүү жаңы көңдүн орточо химиялык курамы. Чыныгы курамы тоютка жана төшөмөгө жараша өзгөрөт: беде жана шрот жеген кой тобунун көңүндө азот саман жеген кой тобунукуна караганда көбүрөөк болот.
Кой көңү «ысык»: үйүндүдө ал тез ысып кетет. Жаңысын өсүмдүктүн түбүнө салышпайт — ашыкча аммиак тамырды күйгүзөт. Ошондуктан бакчачылар да, дыйкандар да чирип бышканын алышат.
Кой көңү жер семирткич катары канча турат?
Бир тонна жаңы кой көңүндө болжол менен 8,3 кг азот, 2,3 кг фосфор (P₂O₅) жана 6,7 кг калий (K₂O) бар. Ушунча азыктык затты 2026-жылдын күзүндөгү баа менен минералдык жер семирткич катары сатып алсаңыз, мындай чыгат:
| 1 т жаңы көңдөгү элемент | Эмне менен алмаштырылат | Канча жер семирткич | Жер семирткичтин баасы | Наркы |
|---|---|---|---|---|
| Азот 8,3 кг | карбамид (46 % N) | 18 кг | 5 600 сум/кг | 101 000 сум |
| Фосфор 2,3 кг | аммофос (52 % P₂O₅) | 4,4 кг | 8 000 сум/кг | 35 400 сум |
| Калий 6,7 кг | калий хлориди (60 % K₂O) | 11,2 кг | 3 200 сум/кг | 35 700 сум |
| Бардыгы | ≈ 172 000 сум (≈ $14,5) |
Жер семирткичтердин баасы — OLX.uz сайтындагы 2026-жылдын жарыялары: 50 кг баштыктагы карбамид — 270 000–325 000 сум, аммофос — баштыгы 360 000–430 000 сум, калий хлориди — баштыгы болжол менен 160 000 сум.
Чирип жатканда көң массасынын жарымын жоготот, бирок фосфор менен калий дээрлик толугу менен калат, азоттун болсо 10–30 % кетет. Ошондуктан бир тонна чирип бышкан көң жер семирткич катары болжол менен 290 000 сум (≈ $25) турат. 100 баш койдон чыккан жыйырма беш тонна чирип бышкан көң — болжол менен 7,3 млн сумдук (≈ $610) минералдык жер семирткич.
Көңдү ашыра баалап жибербеш үчүн эки эскертүү:
- Көңдөгү азот жай бөлүнүп чыгат — биринчи жылы өсүмдүктөр анын азотунун 20–30 % гана алат, калганын экинчи жана үчүнчү жылы алат.
- Бедеге азот дээрлик керек эмес: буурчак өсүмдүктөрү аны абадан өздөрү алышат. Беде үчүн көңдүн пайдасы — фосфор, калий жана органикалык зат, башкача айтканда чирип бышкан көңдүн бир тоннасы 290 000 эмес, болжол менен 140 000 сум турат.
Кой көңүн кайда сатса болот жана бир тоннасынан канча чыгат?
OLX.uz сайтындагы 2026-жылдагы жарыялардан көңдү пайдалануунун беш жолу көрүнөт. Баа чарба ээси канча ишти өзү аткарарына жараша абдан өзгөрөт. ЗИЛ самосвалынын кузовуна үйүп жүктөгөндө нымдуулугуна жараша болжол менен 4–5 тонна чирип бышкан көң батат.
| Жолу | Жарыялардагы баа, 2026-жыл | Чирип бышкан бир тоннасы | ≈ $ бир тонна | Чарба ээсине эмне калат |
|---|---|---|---|---|
| Бекер берүү, өзү алып кетет | 0 | 0 | 0 | эч нерсе: алуучу өзү жүктөп, өзү алып кетет |
| Чарбадан машинасы менен сатуу, өзү алып кетет | ЗИЛи 400 000 сум (Самарканд облусу, июль) | 80 000–100 000 сум | 7–8 | үйүндүнү көрсөтүү, сүйлөшүү |
| Ташкентке жеткирүү менен машинасы менен сатуу | ЗИЛи 1,3–1,4 млн сум (июль — октябрь) | 260 000–350 000 сум | 22–30 | машина жалдоо, жүктөө, сатып алуучу издөө |
| Электен өткөрүп, баштык менен сатуу | 15–20 кг баштыгы 25 000 сум (Янгиюль, август) | 1,25–1,67 млн сум | 105–140 | электен өткөрүү, баштык, бир нече баштыктан сатуу |
| Өз талаасына салуу | — | жер семирткичтен ≈ 290 000 сум үнөмдөө | ≈ 25 | ташуу жана чачуу |
100 баш койдун кышында чыккан 20–25 тонна чирип бышкан көңү үчүн бул эмнени билдирет:
- Бекер берүү — 0 сум, бирок кошараңызды өз чыгымыңызсыз тазалап кетишет. 2026-жылы Самарканд облусунда, Паркент жана Зангиата райондорунда көп чарбалар ушинтишет.
- Машинасы менен, өзү алып кетүүчүлөргө сатуу — 400 000 сумдан 5–6 машина, башкача айтканда 2–2,4 млн сум (≈ $170–200).
- Ташкентке жеткирүү менен сатуу — машина жана жүктөө чыгымын чыгарганга чейин 6,5–8,4 млн сум (≈ $550–710). Машинаңыз өзүңүздүкү болсо же тааныш айдоочу арзан ташыса, бул пайдалуу.
- Баштык менен сатуу — бир тоннасынын баасы эң жогору, бирок сатып алуучу — шаардагы бакчачы, ага 5–10 баштык эле керек. Жазында 200 баштык сатсаңыз да 5 млн сум (≈ $420) болот, бул 25 тоннанын 3–4 тоннасы гана.
- Өз талаасына салуу — талаа жүгөрүгө, жашылчага же бакка болсо, жер семирткичтен болжол менен 7,3 млн сум (≈ $610) үнөмдөлөт, ал эми беде болсо, бир кыйла азыраак.
Жери бар чарба үчүн көбүнчө эң пайдалуусу — көңдү өзүнө калтырып, ашыкчасын машина менен сатуу. Жери жок чарбага жеткирүү менен же баштык менен саткан пайдалуураак — эгер бул иш менен алектене турган киши болсо.
Гектарына канча кык чачуу керек?
Чирип бүткөн кыкты жүгөрүгө, жашылчага жана бакка адатта 2–3 жылда бир жолу гектарына 20–30 тонна чачышат. Беде себерде да жерди айдоодон мурун ошончо чачылат. Демек, 100 баш кой бир кышта болжол менен 1 гектар жерди семиртет.
Өз бедеңизди себесизби же чөп сатып аласызбы деп ойлонуп жүрсөңүз, кык өз бедеңиздин пайдасына иштейт: кой кармаган чарбада себүүгө жер семирткич дээрлик акысыз. Беденин түшүмү жана чыгымын канча убакытта актаары «Өз бедеңизби же сатып алган чөппү» макаласында жазылган.
Кыкты кымбатыраак сатуу үчүн кантип даярдоо керек?
Жарыяларда сатып алуучулар дайыма бир эле нерсени жазышат: «чирип бүткөн», «таштандысыз», «жыты жок», «електен өткөрүлгөн». Акчаны ушул үчүн төлөшөт.
- Кыкты үйүп коюңуз. Үйүндүнү түз жерге, кудуктан жана арыктан алысыраак, бийиктигин 1,5–2 метр кылып салыңыз. Адегенде кыкты бош үйүп, 4–6 күндө 50–60 °C ка чейин ысысын, анан тыгыздап, үстүн саман же топурак менен жабыңыз. Ошондо кык зыянсызданат жана азот азыраак жоголот.
- Кыкты 6–8 ай чиритиңиз. Мартта кошарадан чыгарылган кык күзгө чейин чирип бүтүп, ошондой катары сатылат. Жаңы кыкты огородчулар албайт.
- Таштанды аралаштырбаңыз. Жиптин үзүндүлөрү, пакеттер, таштар жана курулуш таштандысы — бир машина кыкты жарым баага берип жиберүүнүн негизги себеби.
- Капка сала турган кыкты електен өткөрүңүз. Електен өткөн кык капта килограммы 1 250–1 670 сумдан сатылат, бул жеткирүү менен машиналап сатканга караганда 4–6 эсе кымбат.
- Сезонунда сатыңыз. Огородчулар менен бакчачылар кыкты жазында, отургузардан мурун, жана күзүндө, жер казардан мурун көп алышат.
Койдун кыгы отарга жана адамдарга коркунучтуубу?
Жаңы кык курттун жумурткаларын жана оору козгогучтарды таратат. Ошондуктан:
- Жаңы кыкты отар жайылган жайытка чачпаңыз: койлор кайра курттап калат. Курттар жайыт аркылуу кантип жугары тууралуу койлорго курт түшүрүү макаласынан окуңуз.
- Үйүндүдө чириген кык жакшы ысыса гана зыянсызданат: бош үйүлгөн кыкта температура 50–60 °C ка чейин көтөрүлөт, ушундай ысыкта курттардын жумурткаларынын жана отоо чөптүн үрөндөрүнүн көбү өлөт. Дароо тыгыздалган кык мынчалык ысыбайт, ал эми үйүндүнүн сырткы катмары эч качан ысыбайт — аны ичине которуп салышат же узагыраак кармашат.
- Карантин учурунда кыкты чыгарышпайт да, сатышпайт да. Эгер чарбада шарп, бруцеллез же башка жугуштуу оору болсо, кыкты жана төшөнчүнү ветеринардык кызматтын көрсөтмөсү боюнча гана тазалап, зыянсыздандырышат.
Кыктан түшкөн кирешени кантип эсепке алуу керек?
Кыктан түшкөн киреше бир жылдыгын кошуп көрмөйүнчө майда-чүйдө болуп көрүнөт: жүз койдон 2–8 млн сум — бул килограммы 3 800 сумдан жарым тоннадан эки тоннага чейин арпа. Кыктан түшкөн акчаны дароо тоютка жумшаса ыңгайлуу: фермерлердин жана жеткирүүчүлөрдүн жарыяларынан койлорго арпа жана комбикорм сатып алсаңыз болот.
Отар чындыгында канча киреше берерин көрүү үчүн мындай кирешелерди да жазып жүрүңүз. Дептерде бул бир сап, ал эми QoyHunter'де, койлорду эсепке алуучу CRM'де жана bazar.qoyhunter.com базарында, кирешелер жана чыгымдар журналындагы бир жазуу: кык саткандан түшкөн акча кой сатуудан түшкөн киреше жана тоютка кеткен чыгым менен катар айдын кирешесине кошулат. Бул кантип иштээри чарбанын кирешелерин жана чыгымдарын эсепке алуу барагында көрсөтүлгөн.
Көп берилүүчү суроолор
Ташкентте бир машина койдун кыгы канча турат?
OLX.uz сайтындагы июль — октябрь айларынын жарыяларына караганда, 2026-жылы Ташкент ичинде жеткирүү менен бир ЗИЛ чирип бүткөн кык 1,3–1,4 млн сум (≈ $110–120) турат. Чарбадан өзү алып кетсе бир машина кык арзаныраак — болжол менен 400 000 сум (≈ $34), ал эми айрым чарбалар алып кетишсе болду деп кыкты акысыз эле беришет.
Бир кой канча кык берет?
Бойго жеткен кой короодо багылган мезгилде төшөнчү менен кошо суткасына болжол менен 3,5–4 кг кык берет, бул 120–135 күндүк кышта болжол менен 0,5 тонна жаңы кык. Үйүндүдө чиригенден кийин жарымына жакыны, башкача айтканда 0,25 тонна калат. 100 баш кой бир кышта 20–25 тонна чирип бүткөн кык берет.
Кайсынысы пайдалуу: кыкты сатуубу же өз талааңызга чачуубу?
2026-жылдын күзүндөгү минералдык жер семирткичтердин баасы менен эсептесе, бир тонна чирип бүткөн койдун кыгында болжол менен 290 000 сумдук (≈ $25) азот, фосфор жана калий бар, ал эми чарбадан өзү алып кеткенге аны 80 000–100 000 сумга сатышат. Жүгөрү, жашылча же бак үчүн жериңиз болсо, кыкты өзүңүз чачканыңыз пайдалуураак. Бедеге пайдасы азыраак: ага азот дээрлик керек эмес.
Огородго жаңы койдун кыгын дароо чачса болобу?
Жок. Жаңы койдун кыгы «ысык»: ашыкча аммиак тамырларды күйгүзөт, анын үстүнө анда курттун тирүү жумурткалары жана отоо чөптүн үрөндөрү бар. Кыкты чиригенче үйүндүдө 6–8 ай кармашат, андан кийин гектарына 20–30 тонна чачышат.
Эмне үчүн койдун кыгы уйдун кыгынан кымбат?
Жаңы койдун кыгында 0,83 % азот жана 0,67 % калий бар, уйдукунда — 0,45 % жана 0,50 %. Койдун кыгында суу 65 %, уйдукунда 77 %. Ошондуктан бир тонна койдун кыгы өсүмдүккө бир тонна уйдун кыгына караганда дээрлик 2 эсе көп азот берет.
Малыңызды QoyHunter'де эсепке алыңызКой чарбалары үчүн CRM: мал саны, ден соолук, таразага тартуу, каржы жана аналитика — колдонмодо жана Telegram-ботто.Бардык мүмкүнчүлүктөр →