Сотишдан олдин бракка чиқарилган совлиқни боқиш: неча кун ушлаб туриш, нима билан боқиш ва кимни дарҳол топшириш керак

Озғин бракка чиқарилган совлиқ пичан ва арпада 45–60 кунда 5–7 кг қўшади ва 40 000 ўрнига 48 000 сўм/кг дан кетади: бош бошига тахминан 500 минг сўм (≈ 42 $) устама. Семиз, тиши тўкилган ва касал совлиқларни боқиш фойдасиз — ҳисоб 2026-йил сентябрига.

Сотишдан олдин бракка чиқарилган совлиқни боқиш ўзини оқлайди, агар совлиқ озғин, лекин соғлом ва тишлари бутун бўлса. 45–60 кунда пичан ва арпада у 5–7 кг қўшади ва озғин синфдан ўрта синфга ўтади, тайёрловчи эса семиз совлиқ учун ҳар килограммига кўпроқ тўлайди. 50 кг совлиқда бу, ем харажатини чегириб ташлагандан кейин, тахминан 500 минг сўм (≈ 42 $) устига демакдир. Семиз, тиши тўкилган ёки сурункали касал совлиқни боқиш фойдасиз: уни дарҳол сотиш керак.

Қуйидаги ҳисоблар 2026-йил сентябрига, нархлар сўмда, долларга айлантириш курси 1 доллар учун 11 840 сўм (Ўзбекистон Марказий банкининг 2026-йил 19-сентябрдаги расмий курси).

Кузда қайси совлиқлар бракка чиқарилади?

Совлиқларни бракка чиқариш — бу кейинги қўзилаш мавсумига қолдирилмайдиган ва гўштга сотиладиган совлиқларни она подадан ажратиб олиш. Ўзбекистон хўжаликларида бу қўзиларни ажратишдан кейин, август–сентябрда, ва қочиришдан олдин қилинади: шунда брак қишки емни емайди.

Одатда бракка қуйидагилар чиқарилади:

• 7 ёш ва ундан катта кекса совлиқлар: тишлари ейилган ёки тушиб кетган, қўзилари камроқ бўлади (ёшни қандай билиш мумкинлигини тишлари бўйича қўй ёши мақоласида кўриб чиққан эдик);
• бўш қолганлар — кетма-кет иккинчи мавсум бўш қолган совлиқлар;
• сурункали маститли совлиқлар: елинида тугун ёки «кўр» ярим;
• оқсоқ, туёқлари ишланмаган, ва сурункали касал совлиқлар — улар ҳар қандай емда ҳам озиб кетади.

Бу тўрт гуруҳ турлича туради, ва «боқилсинми ёки дарҳол топширилсинми» деган қарор ҳар бир совлиқ учун алоҳида қабул қилинади, бутун брак учун умумий эмас.

Нега семиз совлиқни килограммига қимматроқ олишади?

Харидор гўшт учун тўлайди, суяк учун эмас. Яхши боқилган қўйда сўйим чиқиши — тананинг тирик вазндаги улуши — **50–55 %**гача етади, озғинида эса 35–40 % ва ундан пастга тушади. Суяк, тери ва ички органлар бир хил оғирликда туради, фарқ эса тўлиқ гўшт ва ёғда. Бу ҳақда батафсил қўчқорнинг сўйим чиқиши таҳлилида ҳисоблаб берилган.

Шу сабабли бракка чиқарилган совлиқ 40 000–48 000 сўм/кг тирик вазн коридорида кетади: озғинини қуйи чегарадан, семизини юқори чегарадан олишади. Ҳар килограммдаги 8 000 сўмлик фарқ қўшилган килограммларнинг ўзидан кўра кўпроқ аҳамиятга эга.

Совлиқ семизлигини тезда қандай баҳолаш мумкин?

Қўй семизлиги 1 дан 5 баллгача шкала бўйича қўл билан баҳоланади: кафт охирги қовурға ортидаги белга қўйилади ва умуртқанинг тикан ўсимталари пайпасланади.

Катта ёшли қўйда бир балл семизлик тахминан тирик вазннинг **10–13 %**ига тўғри келади (АҲДБ ва Беэф + Ламб Неw Зеаланд қўлланмаларига кўра), яъни 50–55 кг совлиқда 5–7 кг. Яхши емда совлиқ бир баллни 6–8 ҳафтада қўшади. Боқиш муддати шундан келиб чиқади.

Бракка чиқарилган совлиққа қандай рацион бериш керак?

50–55 кг совлиқни боқиш учун маҳаллий емлардан ташкил топган оддий рацион етарли:

Пичан ва арпа нархлари — 2026-йил сентябрга қўйни йилига боқиш ҳисобимиздаги билан бир хил. 50 кунда ем бош бошига **175 000 сўм (≈ 15 $)**га тушади. Арпанинг бир қисми ўрнига пахта шротини бериш мумкин — у арзонроқ, лекин бош бошига суткасига 200–250 г дан кўп берилмайди: унда госсипол бор, унинг миқдори эса партиядан партияга кучли фарқ қилади.

Боқиш ўлимга айланиб кетмаслиги учун учта қоида:

1. Арпа аста-секин киритилади. Суткасига 100 г дан бошланади ва 3–4 кунда бир марта 50–100 г қўшиб, 400–500 г гача етказилади. Донга кескин ўтиш рубетс атсидозини келтириб чиқаради. Суткасига 500 г дан кўпи икки дачага бўлинади.
2. Энтеротоксемияга қарши эмлаш — биринчи куни. Агар совлиқлар эмланмаган бўлса, биринчи доза боқиш бошида, иккинчиси 3–4 ҳафтадан кейин қўйилади, аниқ оралиқ ваксина йўриқномасида кўрсатилган. Доза нархи тахминан 5 000 сўм бўлганда, курс бош бошига 10 000 сўмга тушади. Ҳимоя фақат иккинчи дозадан кейин шаклланади, шунинг учун ундан олдин арпани айниқса эҳтиёткорлик билан кўпайтиринг. Эмлаш схемасини ветеринар билан келишинг.
3. Гижжага қарши дори — биринчи куни, охиргисида эмас. Ҳар қандай препаратнинг сўйишгача кутиш муддати бор, у йўриқномада кўрсатилган. Боқиш бошида гижжадан тозалаш ҳам вазн қўшишга улгуради, ҳам сотишгача организмдан чиқиб кетади. Препарат ва дозани вазнига қараб ветеринар билан танланг.

Пичан ва арпани бутун муддатга қиш бошланмасдан дарҳол сотиб олиш арзонроқ: январда пичан нархи 1 800 сўм/кг гача кўтарилади. Арпа, шрот ва пичанни партия билан қаердан сотиб олиш мумкинлигини ем ва омухта ем эълонларида кўринг.

Битта совлиқни боқиш қанча даромад беради: ҳисоб-китоб

Тишлари бутун озғин совлиқни оламиз: 50 кг тирик вазн, семизлиги 2 балл. Кунига 120 г привесда 50 кунда у 6 кг қўшади, 56 кг ва 3 баллга чиқади.

Боқиш бош учун +498 000 сўм (≈ 42 $) берди. Ўнта бракка совлиқда бу бир ярим ойда тахминан 5 млн сўм (≈ 420 $) демакдир. Бу ерда гижжага қарши дори нархи — тахминий, ўз препаратингиз нархини ўзингиз қўйинг: якунга у кучсиз таъсир қилади.

Бу ҳисобда асосийси — бошқа нарх синфига ўтиш. Қўшилган олти килограммнинг ўзи коридорнинг ўртача нархи — 44 000 сўм/кг бўйича — атиги 264 000 сўм беради. Қолгани эса барча 56 кг нархига семизлик учун қўшилган устама.

Бракка чиқарилган совлиқни боқиш қачон фойдасиз?

Худди шу ҳисоб бошқа совлиқларда бошқа натижа беради:

Бундан брак учун оддий қоида келиб чиқади:

• Дарҳол сотилади семиз, тиши тўкилган, оқсоқ ва сурункали касал совлиқлар. Ҳар қўшимча кун улар қайтмайдиган емни ейди.
• Фақат тишлари бутун ва сурункали касаллиги йўқ озғин совлиқлар боқилади. Агар 20-куни тортиш 1,5–2 кг дан кам қўшилганини кўрсатса, совлиқни муддатни кутмасдан сотиб юборинг.
• 60 кундан узоқроқ ушлаб турилмайди. Совлиқ 3 баллга етганда, кейинги кунларда у фақат ёғ тўплайди, бу ёғ эса унинг нархидан кўра қимматроқ емга тушади.

Ҳар бир совлиқнинг қўшган вазнини кўз билан эмас, тарозида кўриш осонроқ. Биринчи куни ва 20 кундан кейин вазнни ёзиб қўйинг: килограммдаги фарқни кунлар сонига бўлсангиз, ўртача суткалик вазн қўшилиши чиқади. Қўйларни тортиш ва ўртача суткалик вазн қўшиш ҳисоби дастури буни ҳар бир бирка бўйича ўзи ҳисоблайди. Ўн бошлик совлиқ учун ҳаммасини бир кунда тортсангиз, дафтар ҳам етади.

Боқилган совлиқларни қачон ва кимга сотиш керак?

Фойдали муддат — октябр ўртасидан ноябр охиригача. Совлиқлар сентябрда бракка чиқарилади, 45–60 кунлик боқиш эса қўра даври бошланмасдан, пичан ҳали кузги нархда турган пайтда тугайди. Бракни қишга қолдириш — уни 1 800 сўм/кг пичан билан боқиш ва қўшилган вазнни қишки йўқотишга бериб юбориш демакдир.

Боқилган совлиқлар уч йўл билан сотилади: тайёрловчига хўжалик дарвозасида партия билан, мол бозорида — дам олиш кунлари ишлайдиган чорва бозорида — ёки эълон орқали. Тайёрловчи камроқ тўлайди, лекин ҳаммасини бирданига олиб кетади. Агар бир-икки ҳафта кутишга тайёр бўлсангиз, совлиқларни қўй сотуви эълонларига жойланг. Бу QoyHunter — қўй ҳисоби учун CRM ва базар.қойҳунтер.cом бозорининг бўлими, ва у ерга эълон жойлаштириш бепул. Ёш ва вазнни ростини ёзинг: гўштга совлиқ вазни ва семизлиги бўйича сотиб олинади, зоти бўйича эмас.

Кўп бериладиган саволлар

Сотишдан олдин бракка чиқарилган қўйни неча кун боқиш керак?

Бракка чиқарилган совлиқ 45–60 кун боқилади. Шу муддатда озғин совлиқ бир балл семизлик қўшади, бу 50–55 кг қўйда 5–7 кг тирик вазнга тенг. 60 кундан кўп ушлаб туриш фойдасиз: ўрта синфга чиққандан кейин совлиқ ёғ тўплай бошлайди, ва ем нархи билан ўзини оқламай қўяди.

Гўштга кетадиган кекса қўйни нима билан боқиш керак?

50–55 кг боқилаётган совлиққа кунига тахминан 1,5 кг беда пичани, 0,3 кг сомон ва майдаланган арпа берилади: 100 г дан бошлаб, 2–3 ҳафтада 400–500 г гача етказилади. Бундай рацион 2026-йил сентябр нархларида бош бошига суткасига тахминан 3 500 сўм (≈ 0,30 $) туради. Тиши тўкилган совлиқларга арпа фақат майдаланган ҳолда берилади.

Кекса совлиқларни боқиш фойдалими ёки дарҳол топширган маъқулми?

Фақат тишлари бутун ва сурункали касаллиги йўқ озғин совлиқларни боқиш фойдали: 2026-йил сентябр ҳисобига кўра, 50 кг совлиқни 50 кун боқиш тахминан 500 000 сўм (≈ 42 $) устама беради. Тиши тўкилган, семиз, оқсоқ ва сурункали касал совлиқларни дарҳол сотган маъқул: боқишда улар зарар беради.

Ўзбекистонда бракка чиқарилган совлиқ қанча туради?

2026-йил сентябрига кўра, бракка чиқарилган катта ёшли қўй тирик вазнининг ҳар килограмми 40 000–48 000 сўмдан кетади: озғини — қуйи чегарадан, семизи — юқори чегарадан. Озғин танадаги 50 кг совлиқ тахминан 2 млн сўм (≈ 169 $) туради, худди шу совлиқ боқилгандан кейин, 56 кг бўлганда — тахминан 2,7 млн сўм (≈ 227 $).

Қўйни сотишдан олдин гижжага қарши дори бериш мумкинми?

Мумкин, лекин боқиш бошида, сотишнинг олдидан эмас. Ҳар қандай гижжага қарши препаратнинг сўйишгача кутиш муддати бор, у йўриқномада кўрсатилган, ва совлиқни гўштга бу муддатдан олдин сотиб бўлмайди. Агар совлиқлар боқишнинг биринчи куни ишланса, кутиш муддати сотишгача анча олдин тугайди.