Ҳисори қўй зоти: оғирлиги, нархи ва жайдари ҳамда эдилбойдан фарқи
Ҳисори қўчқор аслида қанча тортади, 2026-йилда Ўзбекистонда қанча туради ва жайдари ёки эдилбой қачон фойдалироқ — тасдиқланган рақамлар ва таққослаш жадвали.
Ҳисори қўй — Ўрта Осиёнинг афсонаси ва дунёдаги энг йирик думбали қўй зоти. Ўзбекистон бозорларида харидорлар айнан уни кўп сўрайди, ва айнан у ҳақида афсоналар ҳам кўп: «200 килолик қўчқорлар», «ярим тсентнерлик думба». Келинг, буларнинг қайси бири ҳақиқат эканини, ҳисори қўй аслида қанча тортишини, 2026-йилда қанча туришини ва у сизга жайдари ёки эдилбойдан кўра қачон кўпроқ мос келишини аниқлаб оламиз.
Ҳисори қўйни қандай таниш мумкин
Бу зотни бошқаси билан адаштириб бўлмайди:
- Бўйи. Қўчқорлар яғрин баландлиги — 80–90 см, совлиқлар — 75–80 см. Булар узоқ йўл юришга яратилган баланд, узун оёқли ҳайвонлар.
- Думба. Думнинг асосида жойлашган йирик, баланд кўтарилган ёғ халтаси. Яхши боқилган ҳайвонларда — 18–20 кг ёғ, бўрдоқиланган қўчқорларда — 30 кг ва ундан ортиқ.
- Боши. Йирик, қирра бурунли, қулоқлари узун ва осилган. Қўчқорлар ҳам, совлиқлар ҳам одатда шохсиз.
- Ранги. Тўқ жигарранг, қизғиш, қора; жуни дағал ва калта.
Зот Ҳисор водийсида (ҳозирги Тожикистон ҳудуди) халқ селексияси билан шаклланган ва асрлар давомида тоғ-яйлов шароитига мослашган: ёзда — баланд тоғ яйловлари, қишда — текислик. Шундан унинг асосий фазилатлари: чидамлилик, ем-хашаксиз юзлаб километр юра олиш, иссиққа ҳам, совуққа ҳам бардош. Бугун ҳисори қўйлар Тожикистон, Ўзбекистон, Қозоғистон ва Қирғизистонда боқилади; Ўзбекистонда унинг асосида янги маҳаллий типлар ҳам яратилган.
Ҳисори қўчқор қанча тортади
Энг кўп бериладиган савол — ва афсоналарнинг асосий манбаи. Тасдиқланган рақамлар қуйидагича:
| Кўрсаткич | Одатдаги қиймат | Энг яхши ҳайвонлар |
|---|---|---|
| Қўчқор тирик вазни | 130–140 кг | 180–190 кг |
| Совлиқ тирик вазни | 80–100 кг | 120–135 кг гача |
| Думба ёғи | 18–20 кг | 30 кг ва ундан ортиқ |
| Яғрин баландлиги (қўчқор) | 80–90 см | — |
| Жун қирқими | 1,2–2 кг | — |
«212 килограмм»-чи? Бу рақам мақоладан мақолага кўчиб юради, лекин асли деярли юз йил аввалги (1920-йиллардаги экспедициялар) тасдиқланмаган хабарларга бориб тақалади ва расман ҳеч қачон тасдиқланмаган. Ҳалол гап шу: оддий вояга етган қўчқор — 130–140 кг, зотдор наслдор қўчқорлар — 180–190 кг гача. Дунёдаги энг йирик қўй бўлиш учун шунинг ўзи етарли.
Тез ўсиши: қўзи қанча қўшади
Ҳисори қўзилар йирик туғилади ва онасининг серёғ сутида жуда тез ўсади: 4–5 ойликда ажратиш пайтида эркак қўзилар 40–50 кг, урғочилари 35–45 кг тортади. Ёш молнинг сўйим чиқими — тахминан 50–53 %.
Кунлик қўшимча вазн ҳақида эҳтиёт бўлинг: реклама матнларида «кунига 500–600 грамм» деб ёзишади, лекин бундай суръат фақат эмизиш даврида, аъло шароитда бўлади. Ажратишдан кейинги бўрдоқилашда ўлчанган реал қўшимча вазн камтарроқ — рацион ва шароитга қараб кунига тахминан 130–230 г. Бўрдоқилашни режалаштирганда пастки чегара бўйича ҳисобланг — шунда ҳисоб-китоб алдамайди.
Зотнинг заиф томонлари
Ҳалол тавсиф уларсиз бўлмайди:
- Кам туғиш. 100 совлиқдан 105–115 қўзи — деярли ҳар доим биттадан. Таққослаш учун: жайдари қўйларда анча кўп.
- Жуни деярли қадрсиз. Қирқим атиги 1,2–2 кг, жун дағал — фақат кигиз ва наматга ярайди.
- Намликни ёқтирмайди. Зот қуруқ яйловлар учун яратилган; зах пастликлар ва нам қўтонлар унга тўғри келмайди.
Ҳисори, эдилбой ёки жайдари: таққослаш
| Зот | Қўчқорлар | Совлиқлар | Туғиш | Думба | Билиш муҳим |
|---|---|---|---|---|---|
| Ҳисори | 130–140 кг (190 гача) | 80–100 кг | 105–115 % | 18–30 кг | Ҳар бир бош энг кўп гўшт ва ёғ беради, яйлов кўчишига энг моси |
| Эдилбой | 110–120 кг (160 гача) | 65–70 кг | 110–120 % | 12–14 кг | Сал майдароқ, лекин жуни кўпроқ (3–3,5 кг) ва сифатлироқ |
| Жайдари | 100–110 кг | 60–65 кг | 130–150 % | 10–12 кг | Ўзбекистон текисликларининг асосий «халқ» зоти: талабчан эмас ва учовидан энг сертуғари |
Танлашнинг оддий қоидаси:
- максимал тана вазни ва думба керак бўлса — ҳисори;
- сурувни тезроқ кўпайтириш керак бўлса — жайдари: юз совлиқдан 25–40 тагача кўпроқ қўзи оласиз;
- гўшт ва жун баланси керак бўлса — эдилбой.
Ўзбекистонда ҳисори қўчқор қанча туради
2025–2026-йилларда Ўзбекистон эълон тахталари ва бозорларидаги нарх мўлжаллари:
| Ҳайвон | Нарх мўлжали |
|---|---|
| Қўзи / ёш қўчқор (8–9 ой) | 2,2–3,4 млн сўм |
| Вояга етган қўчқор | 4,5–7,5 млн сўм |
| Ҳисори қонли йирик наслдор қўчқор | 9 млн сўм ва ундан юқори |
Нархлар ҳудуд, семизлик даражаси ва мавсумга қараб анча фарқ қилади: Қурбон ҳайити олдидан бозор чўққида бўлади, кузга бориб тинчланади. Ҳужжатли, вазни катта наслдор қўчқорлар келишилган нархда сотилади — бу бозор нархидан бир неча баробар қиммат бўлиши мумкин. Бозор таҳлили — 2026-йилги қўй нархлари ҳақидаги мақоламизда.
Бу таҳлилни жонли витрина билан солиштириш қулай: ҳисори қўчқорлар сотуви эълонлари ҳар бир ҳайвон бўйича жорий вазн, ёш ва сўралаётган нархни кўрсатади.
«Ҳисори» сотиб олаётганда сотувчининг сўзига эмас, зот белгиларига қаранг: бўйи, қирра бурун, осилган қулоқлар, баланд думба — ва ҳайвонни албатта тортиб кўринг. Жайдари билан чатишган дурагай арзонроқ туради ва камроқ тортади, лекин уни кўпинча соф зот нархида сотишади.
Хулоса: ҳисори зоти кимга мос
Ҳисори қўй — гўшт ва ёғ учун ишлайдиган ҳамда сурувга кенг майдон бера оладиганлар танлови: яйловлар, кўчишлар, қуруқ иқлим. У ем танқислиги ва жазирамани кечиради, лекин торлик ва захни кечирмайди. Мақсадингиз тез кўпаядиган сурув бўлса — жайдарига қаранг; ҳар бир бошнинг максимал вазни бўлса — ҳисорини олинг.
Ҳисорни маҳаллий жайдари билан — вазни, серпуштлиги, сўйим чиқими ва 100 та совлиқли сурувга кириш нархи бўйича — «Жайдари қўй зоти — Ўзбекистон қўйи» мақоласида таққослашингиз мумкин.
Подани QoyHunterъда юритингЎзбекистон қўйчилари учун CRM: бош сони, саломатлик, тортишлар, молия ва таҳлил — илова ва Telegram-ботда.Барча имкониятлар →Сурув боқасизми? Пода тортишларини мобил ҳисобга олишда подани телефондан юритиш қулай: тортиш, вазн ўсиши, ветеринария ишловлари — бепул. Қўчқор сотиб олиш ёки сотиш эса — бизнинг қўй ва қўчқор эълонлари каталогида.
