Qoʻylarga kepak berish: kuniga qancha va qanday narxda arpadan arzon

Qoʻylarga bugʻdoy kepagi: kuniga qancha berish, qanday narxda arpadan arzon, qop narxini qanday hisoblash va qancha boʻr qoʻshish. 2026-yil kuzi.

Kepak arpaning bir qismini arzonroq almashtiradi: sovliqqa kuniga 0,4 kg gacha, bordoqdagi qoʻziga taxminan 60 g beriladi. Energiya hisobida kepak sovliqlar uchun arpadan foydali, agar 1 kg kepak 1 kg arpa narxining 81 % idan arzon tursa: arpa 3 500 soʻmdan boʻlganda bu ≈ 2 850 soʻm/kg (≈ 0,24 $). Bordoqdagi qoʻchqorlar uchun chegara pastroq — 76 %, yaʼni ≈ 2 670 soʻm. Qoʻylar uchun kepakning asosiy xavfi — fosfor: bordoqdagi qoʻchqorlarda aynan shu sababli siydik yoʻlida tosh paydo boʻladi, shuning uchun beda boʻlmasa, kepakka yem boʻri ham qoʻshiladi.

Quyida: kepak va arpaning tarkibi, qoʻy guruhlari boʻyicha meʼyor, qop narxini tekshirish, 100 ta sovliqqa hisob-kitob va siydik-tosh kasalligidan saqlanish yoʻllari. Narxlar olx.uz eʼlonlaridan olingan (2026-yil oktyabr — noyabr boshi), kurs — Oʻzbekiston Markaziy bankining 2026-yil 7-noyabrdagi kursi: 1 dollar uchun 11 987,16 soʻm.

Bugʻdoy kepagi arpadan nimasi bilan farq qiladi?

Bugʻdoy kepagi («kepak») — un tortilgandan keyin qoladigan don poʻstlogʻi. Arpaga qaraganda unda kraxmal va energiya kam, lekin oqsil, kletchatka va fosfor koʻproq.

Qiymatlar Feedipedia xalqaro yem bazasining oʻrtacha koʻrsatkichlaridan (INRAE, CIRAD, AFZ va FAO) namligi 13 % boʻlgan yemga qayta hisoblangan, UFL va UFV qatorlari esa INRA 2018 fransuz jadvallaridan (feedtables.com) olingan, yaʼni tabiiy namlikdagi yem uchun. Almashinuvchi energiya — yem energiyasidan najas, siydik va gazlar bilan chiqib ketganidan keyin qoʻy tanasida qoladigan qismi. Sof energiya — shundan tanani ushlab turishga, sutga (UFL) yoki vazn qoʻshishga (UFV) haqiqatan ketadigan qismi. Qoʻy kletchatkadagi energiyani kraxmaldagiga qaraganda yomonroq oʻzlashtiradi, shuning uchun sof energiya hisobida kepak arpadan almashinuvchi energiyadagiga qaraganda ham koʻproq orqada qoladi. Alohida partiyadagi kepak oʻrtacha koʻrsatkichdan farq qilishi mumkin: shu bazada turli kepaklardagi oqsil quruq moddaning 14 dan 21 % igacha qismini tashkil qiladi.

Sovliqlar uchun bundan quyidagi nisbat kelib chiqadi: 0,4 kg kepak ≈ 0,33 kg arpa bilan bir xil energiya beradi. Bunday almashtirishda oqsil 27 g koʻp boʻladi, kraxmal esa ikki baravardan ham kam, shuning uchun kepak ratsionda ham oqsil manbai, ham qorin uchun yengilroq yem boʻlib xizmat qiladi. Lekin fosfor koʻpligi sababli donning hammasini kepak bilan almashtirib boʻlmaydi.

Kepak qanday narxda qoʻylar uchun arpadan arzon boʻladi?

Qop narxini emas, energiya narxini solishtirish kerak. Olx.uz da 2026-yil oktyabrda arpa kilogrammiga 3 200–4 000 soʻm turadi; hisobda 3 500 soʻm (≈ 0,29 $) olamiz. Energiya hisobida kepak sovliqlar uchun ≈ 2 850 soʻm/kg da, bordoqdagi qoʻchqorlar uchun esa ≈ 2 670 soʻm/kg da arpaga tenglashadi.

Har qanday mavsum uchun qoida: arpaning kilogramm narxini sovliqlar uchun 0,81 ga, bordoq uchun 0,76 ga koʻpaytiring. Kepakni bundan qimmatga faqat energiya uchun olish foydasiz.

Almashinuvchi energiya boʻyicha chegara yuqoriroq — 0,89 chiqadi, lekin bu baho oshirib yuborilgan: qoʻy kepakdagi energiyaning bir qismini na sutga, na vaznga aylantira oladi. Eski suli yem birligi hisobida chegara yanada qattiqroq, taxminan 0,65 (kepakda 0,75 yem birligi, arpada 1,15), yaʼni arpa 3 500 soʻm boʻlganda ≈ 2 280 soʻm. Shu sababli shrot, kepak va arpada 1 kg oqsil narxi haqidagi maqolada 2 800 soʻmlik kepak 3 800 soʻmlik arpa bilan solishtirilganda roʻyxatdagi eng qimmat energiya boʻlib chiqdi. Bordoqdagi qoʻchqor uchun asosiy xulosa shu: vazn qoʻshish uchun energiyani donning oʻzidan olgan arzon, kepakni esa faqat chegaradan ancha past narxda olish kerak. Oqsil narxi boʻyicha ham kepak yutadi: kepak kilogrammi 2 900 soʻmdan boʻlsa, 1 kg xom oqsil taxminan 19 200 soʻmga (≈ 1,60 $) tushadi, 3 500 soʻmlik arpada esa — 34 000 soʻmga (≈ 2,84 $). Oqsil narxi haqidagi maqolada raqamlar boshqacha, chunki u yerda hazm boʻladigan oqsil va 2026-yil yozi narxlari olingan, lekin tartib oʻsha-oʻsha: oqsil boʻyicha kepak arpadan arzon, paxta shroti esa kepakdan arzon.

Kepak qopda sotilsa, 1 kg narxini qanday bilish mumkin?

Olx.uz dagi kepak eʼlonlarining koʻpchiligida 2026-yil oktyabrda qop narxi vazni aytilmasdan yozilgan: 61 000–92 000 soʻm (≈ 5,1–7,7 $). Kilogramm narxi kamroq uchraydi: Termizda 2 300 soʻm, Chirchiqda 2 650 soʻm, Toshkentda 3 360 soʻm. Vazni yozilgan eʼlonlarda 25 kg li qop 72 000 soʻmdan, yaʼni kilogrammiga 2 880 soʻm (≈ 0,24 $), 83 000 soʻmgacha, yaʼni kilogrammiga 3 320 soʻm turadi. Arpa 3 500 soʻm boʻlganda ikkala qop ham energiya boʻyicha arpadan arzon emas: birinchisi sovliqlar uchun chegarada, ikkinchisi sezilarli qimmat.

Kepak yengil, shuning uchun bir xil hajmdagi qoplar turlicha tortishi mumkin. Vaznini soʻrang yoki omborda bitta qopni tortib koʻring, soʻng jadval bilan solishtiring. Jadvalda: sovliqlar uchun kepak narxi 3 500 soʻmlik arpa bilan tenglashishi uchun qop kamida necha kilogramm tortishi kerak (chegara ≈ 2 850 soʻm/kg kepak).

Bundan yengil qop, arzon koʻringani bilan, energiya boʻyicha arpadan qimmat. Bordoqdagi qoʻchqorlar uchun qop yana 7 % ogʻirroq boʻlishi kerak. Sotuvchilar takliflarini qoʻylar uchun yem eʼlonlari orasida solishtirish mumkin.

Qoʻyga kuniga qancha kepak berish kerak?

Feedipedia Ewing (1997) ga tayanib keltiradigan ehtiyotkor meʼyorlar: qoʻzilarga ratsionning 5 % idan, sovliqlarga ratsionning 20 % idan koʻp emas. Kilogrammlarda bu quyidagicha.

Qoʻchqorlar uchun chegara — bizning ehtiyotkor bahomiz, maʼlumotnomadagi meʼyor emas. Shu baza yigʻgan tajribalarda kepak koʻproq ham berilgan: hindistonlik tadqiqotchilar ishida (Singh va hammualliflar, 1999) katta yoshdagi qoʻylar arpa oʻrniga ratsionning 50 % igacha kepak olgan, qoʻzilarda esa konsentratdagi makkajoʻxorining yarmini almashtirish sutkalik 85–90 g oʻsishga taʼsir qilmagan (Dhakad va hammualliflar, 2002). Demak, chegaralar zaxira bilan qoʻyilgan, lekin bu tajribalar fosfor muammosini yoʻqqa chiqarmaydi.

Kepakni har qanday konsentrat kabi bosqichma-bosqich, 7–10 kun ichida kiriting. Kepak biroz yurgizadi, shuning uchun goʻng suyuq boʻlsa, meʼyorni kamaytiring. Ich ketishi toʻxtamasa yoki qoʻy yemay qoʻysa, kepakni olib tashlang va veterinarni chaqiring.

100 ta sovliqda kepak qishda qancha tejaydi?

100 ta sovliq, qish ratsionining 90 kuni va sutkasiga 0,326 kg arpani 0,4 kg kepak bilan almashtirishni olaylik: sovliqlar uchun sof energiya (UFL) bir xil, oqsil esa har boshga 27 g koʻp. Arpa kilogrammiga 3 500 soʻm. Natija kepak narxiga bogʻliq.

Hisob shartli: unda yetkazib berish va saqlash hisobga olinmagan, oʻsish va sut miqdori esa bir xil deb olingan, chunki ratsiondagi energiya bir xil. Xulosa: 100 ta sovliqdan iborat podada arzon va qimmat kepak farqi qishda 3,8 mln soʻmdan oshadi, shuning uchun sotib olishdan oldin narxni kilogramm boʻyicha hisoblab koʻring. Yem qoldigʻi, oziqlantirish jurnali va xarajatlarni qoʻylar uchun yem hisobi dasturida yuritgan qulay. Bu — QoyHunter xizmatining boʻlimi: qoʻylar hisobi uchun CRM va bazar.qoyhunter.com bozori.

Nega kepak bordoqdagi qoʻchqorlar uchun xavfli?

Bir kilogramm bugʻdoy kepagida fosfor arpadagidan deyarli uch baravar koʻp, kalsiy esa fosfordan taxminan sakkiz baravar kam. Ortiqcha fosfor siydik bilan chiqib, kristall boʻlib choʻkadi. Qoʻchqorlarning siydik chiqarish kanali uzun va tor, toshlar unda tiqilib qoladi va hayvon siyolmay qoladi. Tafsilotlar va belgilar — bordoqdagi qoʻchqorlar nega nobud boʻladi maqolasida.

Ratsionda kalsiy fosfordan ikki baravar koʻp boʻlishi kerak. Buni oddiy hisob bilan tekshirish mumkin.

• Beda bilan. Feedipedia boʻyicha bir kilogramm beda pichanida taxminan 15 g kalsiy va 2,3 g fosfor bor. Boshqa don boʻlmasa, bir kilogramm beda 2:1 nisbatni taxminan 0,5 kg kepak da ushlab turadi. Arpa bu zaxiraning bir qismini yeb qoʻyadi: 1 kg bedaga 0,3 kg arpa va 0,4 kg kepak toʻgʻri kelsa, nisbat taxminan 2,2:1 chiqadi.
• Bedasiz. Somon va boshoqli oʻt pichanida kalsiy kam. Har 100 g kepakka taxminan 5 g yem boʻri qoʻshing (unda taxminan 38 % kalsiy bor), yaʼni 0,4 kg kepakka 20 g boʻr. Bu donga odatda qoʻshiladigan taxminan 1 % boʻrdan koʻp, chunki kepakda fosfor arpadagidan deyarli uch baravar koʻp. Har bir qoʻy oʻz ulushini yesin deb, boʻrni kepak bilan yaxshilab aralashtiring.
• Suv. Toza suv har doim cheklovsiz boʻlishi kerak: qoʻchqor qancha kam ichsa, siydik shuncha quyuq boʻladi.

Qoʻchqor kuchanib turgan boʻlsa, siydik tomchilab kelsa yoki umuman kelmasa, bu shoshilinch holat: uni shu kunning oʻzida veterinarga olib boring. Oʻz ratsioningiz uchun boʻr va qoʻshimchalar meʼyorini ham veterinar yoki zootexnikdan aniqlab oling.

Qoʻylarga qanday kepak berib boʻlmaydi?

Mogʻor bosgan, dimiqqan hidli yoki kesak-kesak boʻlib qotgan kepakni olmang. Unda zararli zamburugʻ va toksinlar koʻproq boʻlishi mumkin, sasigan yogʻ tufayli qoʻylar kam yeydi. Qoplarni poddonda, quruq joyda, devordan uzoqroq saqlang. Ochilgan qopni tezroq yedirib tugatgan yaxshi.

Eʼlonlarda shu nom bilan boshqa mahsulotlar ham sotiladi. «Unli kepak» — tarkibida un koʻp kepak: kraxmal va energiya odatdagidan yuqori boʻlishi mumkin, shuning uchun uni ham don kabi ehtiyotkorlik bilan kiritish kerak. «Makkajoʻxori kepagi» va don chiqindilari aralashmalari — boshqa yemlar, bu maqoladagi raqamlar ularga tegishli emas. Kepak qaysi dondan ekanini va unga nima qoʻshilganini soʻrab oling.

Ko'p beriladigan savollar

Arpa oʻrniga qoʻylarni faqat kepak bilan boqish mumkinmi?

Yoʻq. Kepak qoʻylarga pichan bilan, odatda don bilan birga beriladi. Feedipedia bazasidagi ehtiyotkor chegara — sovliq ratsionining 20 % i, bu 2 kg yemda sutkasiga taxminan 0,4 kg. Donning hammasini kepak bilan almashtirsangiz, ratsionda fosfor haddan tashqari koʻp boʻladi, qoʻchqorlarda esa bu siydik yoʻlida tosh paydo boʻlishiga olib keladi.

Qoʻyga kuniga qancha kepak berish kerak?

Sovliqqa sutkasiga 0,4 kg gacha (2 kg yemda), bordoqdagi qoʻziga taxminan 60 g (1,2 kg yemda). Qoʻchqorlar uchun manbada alohida meʼyor yoʻq: ehtiyotkorlik bilan 1,8 kg yemda 0,36 kg gacha va faqat kalsiy fosfordan ikki baravar koʻp boʻlganda berish kerak. Kepak 7–10 kun ichida bosqichma-bosqich kiritiladi.

Kepak qanday narxda arpadan foydali?

Energiya hisobida kepak sovliqlar uchun kilogrammi arpa narxining 81 % idan, bordoqdagi qoʻchqorlar uchun 76 % idan arzon boʻlsa, arpadan foydali. 2026-yil kuzida arpa kilogrammiga 3 500 soʻm boʻlganda bu kepakning kilogrammi taxminan 2 850 va 2 670 soʻm (≈ 0,24 va 0,22 $). Qop narxini uning vazniga boʻling: 25 kg li qop 72 000 soʻm boʻlsa, kilogrammi 2 880 soʻm, bu sovliqlar uchun chegarada, bordoq uchun esa arpadan qimmat.

Kepakka qancha yem boʻri qoʻshish kerak?

Ratsionda beda boʻlmasa, 100 g kepakka taxminan 5 g yem boʻri, yaʼni sutkasiga 0,4 kg kepakka 20 g boʻr qoʻshing. Bu kalsiy va fosfor nisbatini 2:1 qilish uchun hisoblangan. Beda pichan bilan boʻr odatda kerak emas: 1 kg beda taxminan 0,5 kg kepakni muvozanatlaydi. Aniq meʼyorni veterinar yoki zootexnikdan soʻrab oling.

Kepak boʻgʻoz va emizikli qoʻylarga yaraydimi?

Ha, sutkasiga 0,4 kg gacha (2 kg yemda): kepakda oqsil arpadagidan koʻp, ona qoʻyga esa sut uchun oqsil kerak. Lekin unda energiya donga qaraganda kam, shuning uchun boʻgʻozlikning oxirgi haftalarida konsentratni yolgʻiz kepak bilan almashtirib boʻlmaydi. Qoʻzilashdan oldin sovliqlar ratsionini veterinar yoki zootexnikdan aniqlab oling.