Goýunlaryň hasabyny nädip ýöretmeli: depder, Excel ýa-da programma

Goýun hasabynyň üç usuly: depder, Excel we programma. Artykmaçlyklary, kemçilikleri, deňeşdirme tablisasy: ulalýan süri üçin haýsysy gowy?

Her goýunçy ir ýa-da giç şeýle pikire gelýär: «Meniň jemi näçe baş malym bar? Haýsy goýunlara sanjym edildi, haýsylaryna entek edilmedi? Bu urkaçy tokly haýsy goçdan?» Süride on töweregi mal bolanda, hemme zat ýatda saklanýar. Emma süri köpeldigiçe, ýat aldap başlaýar. «Ýatda» galan zatlar ýitgä öwrülýär: sanjymyň wagty geçip gidýär, mallaryň haram ölüp başlandygy wagtynda duýulmaýar, agram artyşy boýunça has gymmat durýan goç arzana gidýär.

Hasap diňe görkezmek üçin edilýän kagyz işi däl. Ol fermaňyzy sanlarda görmäge we kararlary çaklama bilen däl-de, anyk sanlara daýanyp kabul etmäge kömek edýär. Bu makalada goýunlaryň baş sanyna hasap ýöretmegiň üç usulyny açyk-aýdyň seljereris: depder, Excel we ýörite programma. Her birinde artykmaçlyk hem, kemçilik hem bar. Makalanyň ahyrynda haýsy usulyň siziň fermaňyza laýykdygyny bilersiňiz.

Hasap ýöredilmese, ferma näme üçin pul ýitirýär

Hasap ýok wagty takyk nämäniň «elden gidýändigine» seredeliň.

Agram artyşy. Bakyda duran goçlaryň agram goşuşy dürli-dürli: biri günde gowy agram goşýar, beýlekisi «ýerinde saýýar» we diňe iým iýýär. Mallary çekmän we ýazyp barmasaňyz, haýsy malyň peýda, haýsysynyň zyýan getirýändigini bilmersiňiz. «Göz çenine» satsaňyz bolsa, köplenç malyň hakyky bahasyndan arzan satarsyňyz.

Özüňizi barlamak aňsat: satuwdan öň bildirişlerde meňzeş goçlaryň näçeden gidýändigine serediň we alyp-satarlaryň teklip edýän bahasy bilen deňeşdiriň.

Sanjymlar we bejergiler. Sanjym, gurçuga garşy derman bermek, parazitlere garşy bejergi — bularyň hemmesi belli bir tertip boýunça edilýär. Wagtyny geçirseňiz, kesel ýaýrap, tutuş süri gyrylyp biler. Onlarça senäni ýatda saklap bolmaýar, kagyzda bolsa olar aňsat ýitýär.

Mal ölümi. Her ölen maly ýazyp barmasaňyz, gaýtalanýan zady görmersiňiz: meselem, guzularyň hemişe bir wagtda ýa-da şol bir ene goýundan ölýändigini. Diýmek, sebäbini aradan aýyrmarsyňyz we guzularyňyzy ýene ýitirersiňiz.

Nesil şejeresi. Haýsy goçuň haýsy goýna goýberilendigi ýazylmasa, ýakyn garyndaş mallaryň goşulyşmagyna ýol bermek aňsat. Bu bolsa gowşak nesle, kemçiliklere we öndürijiligiň peselmegine, hatda guzularyň diri galyşynyň azalmagyna getirýär. Arassa tohum gymmat tutulýan tohumlyk fermalar üçin bu has-da möhüm.

Gysyrlyk. Yzly-yzyna iki möwsüm guzy bermeýän ene goýun — dolulygyna zyýan: iým sarp edilýär, emma girdeji ýok. Şeýle goýny diňe guzlama ýazgylaryna seredip tapyp bolýar.

Ýönekeý dil bilen aýdanyňda, hasap «hemme zat gowy ýaly» diýen pikiri «men nirede ýitirýändigimi we nirede gazanýandygymy takyk bilýärin» diýen bilime öwürýär.

1-nji usul. Depder

Iň öwrenişilen usul — uly hasap kitaby ýa-da ýönekeý depder. Gulak belligini, tohumy, goç goýberme senesini, agramy ýazdyň — hemme zat tertipde.

Artykmaçlyklary:

• Hiç zat öwrenmeli däl, her kim edip bilýär.
• Elektrik togy, internet we telefon bolmasa-da işleýär.
• Birnäçe teňňä durýar.

Kemçilikleri:

• Hiç zady hasaplamaýar. Ortaça agramy, agram artyşyny, her baş mala düşýän peýdany elde hasaplamaly bolýar, iş ýüzünde bolsa köplenç asla hasaplanmaýar.
• Gözlemeýär. Bir goýnuň taryhyny tapmak üçin sahypalary agdarmaly.
• Ýatlatmaýar. Depder sanjymyň wagtyny ýadyňyza salmaz, özüňiz ýatda saklamaly.
• Aňsat ýitýär. Öl boldy, ýyrtyldy, ýitirildi — we birnäçe ýyllyk maglumat ýok boldy.
• Köp mala ýetmeýär. 200 baş malda depder bulam-bujar bolýar.

Netije: 10–20 baş mal üçin we meýdanda garalama hökmünde depder entek ýaraýar. Ulalyp barýan ferma üçin bolsa eýýäm darlyk edýär.

2-nji usul. Excel (kompýuterdäki tablisa)

Indiki ädim — Excel ýa-da Google Tablisalarda tablisa. Sütünler: gulak belligi, jynsy, tohumy, agramy, seneler. Bu eýýäm öňe gidişlik: filtrläp, tertipläp, jemi we ortaçany hasaplap bolýar.

Artykmaçlyklary:

• Hasaplaýar. Formulalar ortaça agramy, jemi çykdajylary, ýönekeý seljermäni berer.
• Gözleýär we filtrleýär. 2025-nji ýylda doglan ähli urkaçy toklulary bir sekuntda taparsyňyz.
• Mugt (Google Tablisalar) we köpler üçin tanyş.

Kemçilikleri:

• Kompýuter we başarnyk gerek. Formulalar we jemleýji tablisalar her fermeriň göwnünden turmaýar.
• Meýdanda oňaýsyz. Goýny agylda çekdiň, emma tablisa öýdäki noutbukda.
• Özi ýatlatmaýar. Excel sanjym wagtynyň gelendigi barada duýdurma ibermeýär.
• Aňsat bozulýar. Formulada ýalňyşlyk bilen bir zady üýtgetseňiz, sanlar «bulaşyp» gidýär, siz bolsa muny duýman hem galarsyňyz.
• Faýl diňe bir adamda bolýar. Çopan we weterinar bilen bilelikde işlemek üçin faýllary biri-biriňize iberişip ýörmeli bolýar.

Netije: Excel kompýuter bilen işläp bilýän we hasaby stol başynda ýöredýän adam üçin oňat usul. Ýöne «meýdanda, telefondan» işlemek üçin ol niýetlenmedik.

3-nji usul. Ýörite programma (ferma üçin goşundy)

Üçünji usul — göni maldarçylyk üçin döredilen goýunlara hasap ýöretmek programmasy. Excel-de elde gurmaly zatlaryň hemmesi bu ýerde eýýäm taýýar we göni süri üçin niýetlenen.

Näme edip bilýär:

• Malyň kartoçkasy. Her goýnuň öz sahypasy bar: gulak belligi, tohumy, jynsy, ýaşy, agramy, sanjymlaryň, guzlamalaryň we goç goýbermeleriň taryhy. Malyň tutuş ömri bir ýerde, nesil şejeresi bilen bilelikde.
• Sanjym we bejergi barada ýatlatmalar. Senäni görkezdiňiz — wagty gelende goşundy özi ýatladar. QoyHunter-de ýatlatmalar ulgama girmezden, göni Telegram-a gelýär.
• Agram çekmek we agram artyşy. Agramy ýazdyňyz — programma malyň günde näçe gram goşýandygyny özi hasaplar. Haýsy malyň peýda getirip ösýändigi, haýsysynyň bolsa diňe iým iýýändigi derrew görünýär.
• Maliýe we her baş mala düşýän peýda. Islendik aý üçin kategoriýalar boýunça girdejiler we çykdajylar, şeýle hem bir baş mala düşýän peýda. Fermanyň girdeji getirýändigi ýa-da zyýana işleýändigi düşnükli bolýar.
• QR gulak bellikleri. Her malyň gulak belliginde QR kod bar: telefony tutdyň — kartoçka açyldy. Galyň depderde goýny belgisi boýunça gözlemek indi gerek däl.
• Telefondan girip bolýar. Maglumatlar bir depderde ýa-da bir noutbukda däl, bulutda saklanýar. Çopan agylda malyň agramyny ýazýar, siz sanlary öýde görýärsiňiz, weterinar bolsa öz bölegini görýär.

Kemçilikleri hem bar, açyk aýdalyň:

• Maglumat girizmek üçin smartfon we internet gerek (trafik az gidýär).
• Ilkibaşda öwrenişmeli we mallary ulgama girizmeli bolarsyňyz.
• Giňeldilen mümkinçilikler tölegli tarifde, ýöne esasy hasaby mugt ýöredip bolýar.

Netije: ulalyp barýan süri üçin ferma üçin ýatlatmaly goşundy wagtyňyzy hem, puluňyzy hem tygşytlaýar, sebäbi ol diňe ýazgylary saklamaýar, siziň ýeriňize hasaplaýar we ýatladýar.

Tablisa: depder, Excel ýa-da programma

Onda haýsysyny saýlamaly

Dogrusy, bu fermaňyzyň ululygyna bagly:

• 15–20 baş mala çenli bolsa we köpeltmek niýetiňiz ýok bolsa, häzirlikçe depder ýeterlik.
• Kompýuteri halaýan bolsaňyz we işleriňizi stol başynda alyp barýan bolsaňyz, esasy işler üçin Excel ýeterlik.
• Süri ulalýar, mallaryňyz onlarça, ýüzlerçe baş, olaryň agramyny artdyrmak, tohumy, peýda we sanjymlaryň wagtynda edilmegi size möhüm bolsa, ýörite programma gerek. Ol eýýäm şonuň bilen özüni ödeýär: möhletleri sypdyrmaga goýmaýar we maly hakyky bahasyndan arzan satmaga ýol bermeýär.

Gowy habar: hiç zat ýüklemezden, mugt we göni telefondan başlap bolýar. QoyHunter-iň näme edip bilýändigine seredip görüň: mallaryň baş sanynyň hasaby, saglygy, agram çekmek, maliýe, seljerme, QR gulak bellikleri we Telegram-bot — bularyň hemmesi bir programmada, rus we özbek dillerinde.